Öz
Amaç:
Bu çalışmanın amacı sistemik skleroz (SSc) hastalarında uyarılmamış tüm tükürük akış hızının (UWSFR) değerlendirilmesi, hiposalivasyonun ağız yetersizliği üzerine etkisini ve Sjögren sendromu (SS) ve SSc ilişkili antikorlar ile azalmış tükürük miktarı arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir.
Yöntem:
Bu kesitsel çalışmaya Amerikan Romatoloji Cemiyeti/Avrupa Romatizma Birliği 2013 SSc kriterlerini karşılayan hastalar dahil edildi. Sialometrik değerlendirmede UWSFR kullanıldı. Hastalığın ağız ilişkili etkilerini değerlendirmek için SSc ağız engeli (MHISS) skalası kullanıldı.
Bulgular:
Çalışmaya yetmiş iki SSc hastası (%91,7’si kadın) dahil edildi. Hastaların ortalama yaşı 52,2±13 yıldı ve %65,3’ü sınırlı kutanöz SSc (lcSSc) hastasıydı. Hastaların %44’ünde kserostomi semptomu mevcutken; azalmış UWSFR (≤0,1 mL/dk) hastaların %39’unda saptandı. Hastalık alt tiplerine göre hastalar karşılaştırıldığında, kserostomi ve hiposalivasyon görülme sıklığı açısından anlamlı bir fark saptanmadı. Hiposalivasyonu olan ve olmayan hastalar karşılaştırıldığında, SSc ilişkili klinik özellikler, hastalık ciddiyeti ve sağlık yetersizlikleri benzerdi. Tükürük akım hızı azalmış hastalarda normal tükürük akış hızı olan hastalara göre anlamlı derecede MHISS toplam ve MHISS alt ölçek 2’nin puanları yüksekti (p=0,04 ve p=0,01, sırasıyla). SSc hastalarında düşük tükürük üretimi ile disfaji, [risk oranı (RO): 2,86, %95 güven aralığı (GA): 1,01-8,13; p=0,045)], anti-Ro60/SSA antikoru (RO: 3,7, %95 GA: 1,08- 12,55; p=0,036), kseroftalmi (RO: 4,3, %95 GA: 1,56-11,77; p=0,005), Schirmer’s testi pozitifliği (RO: 20,7, %95 GA: 6,02-71,08; p<0,001), MHISS toplam ölçek puanında (RO: 1,05, %95 GA: 1,00-1,09; p=0,043), ve MHISS alt ölçek 2 puanında artış (RO: 1,13, %95 GA: 1,02-1,24; p=0,02) arasında ilişki saptanmıştır.
Sonuç:
SSc’de hiposalivasyon ve kserostomi sık rastlanmaktadır. Hiposalivasyonu olan hastalarda artmış ağız yetersizliği mevcuttur. Anti- Ro60/SSA antikoru, disfaji, kseroftalmi (subjektif semptom veya tanısal Schirmer’s testi), MHISS toplam ve alt ölçek 2’nin artan puanları SSc hastalarında hiposalivasyon için risk faktörleridir.
Anahtar Kelimeler: Hiposalivasyon, kserostomi, sistemik skleroz, tükürük akış hızı, yetersizlik
Kaynakça
Allanore Y, Simms R, Distler O, et al. Systemic sclerosis. Nat Rev Dis Primers 2015;1:15002.
Pagkopoulou E, Arvanitaki A, Daoussis D, Garyfallos A, Kitas G, Dimitroulas T. Comorbidity burden in systemic sclerosis: beyond disease-specific complications. Rheumatol Int 2019;39:1507-17.
Elhai M, Meune C, Avouac J, Kahan A, Allanore Y. Trends in mortality in patients with systemic sclerosis over 40 years: a systematic review and meta-analysis of cohort studies. Rheumatology 2011;51:1017-26.
Tyndall AJ, Bannert B, Vonk M, et al. Causes and risk factors for death in systemic sclerosis: a study from the EULAR Scleroderma Trials and Research (EUSTAR) database. Ann Rheum Dis 2010;69:1809-15.
Smirani R, Poursac N, Naveau A, Schaeverbeke T, Devillard R, Truchetet ME. Orofacial consequences of systemic sclerosis: A systematic review. J Scleroderma Relat Disord 2018;3:81-90.
Avouac J, Sordet C, Depinay C, et al. Systemic sclerosis-associated Sjögren’s syndrome and relationship to the limited cutaneous subtype: results of a prospective study of sicca syndrome in 133 consecutive patients. Arthritis Rheum 2006;54:2243-9.
Can G, Sarıoğlu S, Birlik M, et al. The prevalence of Sjögren’s syndrome and sicca symptoms in patients with systemic sclerosis and alpha-smooth muscle actin expression in biopsy specimens from minor salivary glands. Turk J Med Sci 2021;51:1875-82.
Zimmermann F, Robin F, Caillault L, et al. Sicca syndrome in systemic sclerosis: a narrative review on a neglected issue. Rheumatology (Oxford) 2023;62:Si1-11.
Baron M, Hudson M, Tatibouet S, et al. The Canadian systemic sclerosis oral health study: orofacial manifestations and oral health-related quality of life in systemic sclerosis compared with the general population. Rheumatology (Oxford) 2014;53:1386-94.
Mouthon L, Rannou F, Bérezné A, et al. Development and validation of a scale for mouth handicap in systemic sclerosis: the Mouth Handicap in Systemic Sclerosis scale. Ann Rheum Dis 2007;66:1651-5.
Maddali-Bongi S, Del Rosso A, Mikhaylova S, et al. Impact of hand and face disabilities on global disability and quality of life in systemic sclerosis patients. Clin Exp Rheumatol 2014;32(Suppl 86):S-15-20.
van den Hoogen F, Khanna D, Fransen J, et al. 2013 classification criteria for systemic sclerosis: an American College of Rheumatology/European League against Rheumatism collaborative initiative. Arthritis Rheum 2013;65:2737-47.
LeRoy EC, Black C, Fleischmajer R, et al. Scleroderma (systemic sclerosis): classification, subsets and pathogenesis. J Rheumatol 1988;15:202-5.
Shiboski CH, Shiboski SC, Seror R, et al. 2016 American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism Classification Criteria for Primary Sjögren’s Syndrome: A Consensus and Data-Driven Methodology Involving Three International Patient Cohorts. Arthritis Rheumatol 2017;69:35-45.
Tore NG, Sarì F, Tunà Z, Kucuk H, Haznedaroglu S, Oskay D. Translation, validation and cross-cultural adaptation of the mouth handicap in systemic sclerosis questionnaire into the Turkish language. Int J Rheum Dis 2020;23:669-73.
Bruce B, Fries JF. The Health Assessment Questionnaire (HAQ). Clin Exp Rheumatol 2005;23(Suppl 39):S14-8.
Steen VD, Medsger TA, Jr. The value of the Health Assessment Questionnaire and special patient-generated scales to demonstrate change in systemic sclerosis patients over time. Arthritis Rheum 1997;40:1984-91.
Temiz Karadag D, Karakas F, Tekeoglu S, Yazici A, Isik OO, Cefle A. Validation of Turkish version of the Scleroderma Health Assessment Questionnaire. Clin Rheumatol 2019;38:1917-23.
Küçükdeveci AA, Sahin H, Ataman S, Griffiths B, Tennant A. Issues in cross-cultural validity: example from the adaptation, reliability, and validity testing of a Turkish version of the Stanford Health Assessment Questionnaire. Arthritis Rheum 2004;51:14-9.
Swaminathan S, Goldblatt F, Dugar M, Gordon TP, Roberts-Thomson PJ. Prevalence of sicca symptoms in a South Australian cohort with systemic sclerosis. Intern Med J 2008;38:897-903.
Bajraktari IH, Kryeziu A, Sherifi F, Bajraktari H, Lahu A, Bajraktari G. Oral manifestations of Systemic Sclerosis and Correlation with anti-Topoisomerase I Antibodies (SCL-70). Med Arch 2015;69:153-6.
Crincoli V, Fatone L, Fanelli M, et al. Orofacial Manifestations and Temporomandibular Disorders of Systemic Scleroderma: An Observational Study. Int J Mol Sci 2016;17.
Mortazavi H, Baharvand M, Movahhedian A, Mohammadi M, Khodadoustan A. Xerostomia due to systemic disease: a review of 20 conditions and mechanisms. Ann Med Health Sci Res 2014;4:503-10.
Parat K, Radić M, Perković D, Lukenda DB, Kaliterna DM. Reduced salivary flow and caries status are correlated with disease activity and severity in patients with diffuse cutaneous systemic sclerosis. J Int Med Res 2020;48:300060520941375.
Kobak S, Oksel F, Aksu K, Kabasakal Y. The frequency of sicca symptoms and Sjögren’s syndrome in patients with systemic sclerosis. Int J Rheum Dis 2013;16:88-92.
Salliot C, Mouthon L, Ardizzone M, et al. Sjogren’s syndrome is associated with and not secondary to systemic sclerosis. Rheumatology (Oxford) 2007;46:321-6.
Baron M, Hudson M, Tatibouet S, et al. Relationship between disease characteristics and orofacial manifestations in systemic sclerosis: Canadian Systemic Sclerosis Oral Health Study III. Arthritis Care Res (Hoboken) 2015;67:681-90.
Kadakuntla A, Juneja A, Sattler S, et al. Dysphagia, reflux and related sequelae due to altered physiology in scleroderma. World J Gastroenterol 2021;27:5201-18.
Baron M, Hudson M, Tatibouet S, et al. The Canadian systemic sclerosis oral health study II: the relationship between oral and global health-related quality of life in systemic sclerosis. Rheumatology (Oxford) 2015;54:692-6.
