Öz
Amaç
Primer Sjögren sendromu (pSS), ekzokrin bezlerin lenfositik infiltrasyonu ile karakterize, birçok organı etkileyen sistemik, otoimmün bir hastalıktır. Glutene karşı gelişen immünolojik yanıt sonucu ortaya çıkan Çölyak hastalığı (ÇH), ince bağırsakta enflamatuvar hasara neden olur. ÇH’nin pSS’de insidansı artmıştır. Bu araştırmanın amacı, pSS’de ÇH sıklığını incelemektir.
Yöntem
Bu çalışma, 2019-2020 yılları arasında tek merkezde yürütülen kesitsel bir çalışmadır. pSS tanısı alan toplam 90 hasta, ÇH semptomları açısından sorgulandı. ÇH şüphesi olan hastalardan laboratuvar testleri ve ince bağırsak biyopsisi istendi. Çölyak antikorlarından anti-gliadin immünoglobulin (IgG), anti-doku transglutaminaz (TTG) (IgG) antikorları ELISA yöntemi ile ve anti-endomisyum IgA-IgG ise indirekt immünofloresan yöntemi ile değerlendirildi. ÇH semptomları ve otoantikor pozitifliği olan hastalara üst gastrointestinal sistem endoskopisi yapıldı. ÇH tanısı, endoskopik biyopsi sonuçlarına göre kondu.
Bulgular
pSS hastalarının %98’i kadın olup, ortalama yaşları 51,6±11,5 yıl idi. ÇH semptom oranları şu şekildedir; %10 iştah kaybı, %13,3 karın ağrısı, %11,1 ishal, %18,9 kabızlık, %37,8 gaz ve %2,2 kilo kaybı. Anti-gliadin IgA pozitifliği %6,7, anti-gliadin IgG %6,7, anti-endomisyum IgA %2,2, anti-endomisyum IgG %15,6 ve anti-TTG IgA %1,1 olarak saptandı. Klinik ve laboratuvar bulgularına göre ÇH şüphesi olan 43 hastaya gastroskopi planlandı. Bu çalışmadan önce iki hastada ÇH tanısı konmuştu, çalışmadan sonra ise 4 hastaya daha ÇH tanısı kondu.
Sonuç
Bu araştırmanın bulguları, pSS hastalarında %6,7 oranında ÇH prevalansı olduğunu ortaya koydu. pSS’te ÇH tanısı, histopatolojik bulgularla desteklendi. Bu bulgulara göre, ÇH pSS hastalarında daha yaygın olup, ÇH gelişme riski genel popülasyona göre daha yüksektir.
Anahtar Kelimeler: Sjögren sendromu, Çölyak hastalığı, gluten
Kaynakça
Kassan SS, Moutsopoulos HM. Clinical manifestations and early diagnosis of Sjögren syndrome. Arch Intern Med. 2004;164:1275-84.
Negrini S, Emmi G, Greco M, et al. Sjögren’s syndrome: a systemic autoimmune disease. Clin Exp Med. 2022;22:9-25.
Szodoray P, Barta Z, Lakos G, Szakáll S, Zeher M. Coeliac disease in Sjögren’s syndrome--a study of 111 Hungarian patients. Rheumatol Int. 2004;24:278-82.
Luft LM, Barr SG, Martin LO, Chan EK, Fritzler MJ. Autoantibodies to tissue transglutaminase in Sjögren’s syndrome and related rheumatic diseases. J Rheumatol. 2003;30:2613-9.
Green PH, Cellier C. Celiac disease. N Engl J Med. 2007;357:1731-43.
Chand N, Mihas AA. Celiac disease: current concepts in diagnosis and treatment. J Clin Gastroenterol. 2006;40:3-14.
Conrad N, Misra S, Verbakel JY, et al. Incidence, prevalence, and co-occurrence of autoimmune disorders over time and by age, sex, and socioeconomic status: a population-based cohort study of 22 million individuals in the UK. Lancet. 2023;401:1878-90.
Pittman FE, Holub DA. Sjögren’s syndrome and adult celiac disease. Gastroenterology. 1965;48:869-76.
Iltanen S, Collin P, Korpela M, et al. Celiac disease and markers of celiac disease latency in patients with primary Sjögren’s syndrome. Am J Gastroenterol. 1999;94:1042-6.
Bartoloni E, Bistoni O, Alunno A, et al. Celiac disease prevalence is increased in primary Sjögren’s syndrome and diffuse systemic sclerosis: lessons from a large multi-center study. J Clin Med. 2019;8:540.
Price EJ, Benjamin S, Bombardieri M, et al. British Society for Rheumatology guideline on management of adult and juvenile onset Sjögren disease. Rheumatology (Oxford). 2024;16:keae152.
Kvamme JM, Sørbye S, Florholmen J, Halstensen TS. Population-based screening for celiac disease reveals that the majority of patients are undiagnosed and improve on a gluten-free diet. Sci Rep. 2022;12:12647.
Shiboski CH, Shiboski SC, Seror R, et al. American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism Classification Criteria for primary Sjogren’s syndrome: a consensus and data-driven methodology involving three international patient cohorts. Arthritis Rheumatol. 2017;69:35-45.
Marsh MN. Gluten, major histocompatibility complex, and the small intestine. A molecular and immunobiologic approach to the spectrum of gluten sensitivity (‘celiac sprue’). Gastroenterology. 1992;102:330-54.
Rubio-Tapia A, Hill ID, Kelly CP, Calderwood AH, Murray JA; American College of Gastroenterology. ACG clinical guidelines: diagnosis and management of celiac disease. Am J Gastroenterol. 2013;108:656-76; quiz 677.
Elsurer R, Tatar G, Simsek H, Balaban YH, Aydinli M, Sokmensuer C. Celiac disease in the Turkish population. Dig Dis Sci. 2005;50:136-4.
Zipser RD, Patel S, Yahya KZ, Baisch DW, Monarch E. Presentations of adult celiac disease in a nationwide patient support group. Dig Dis Sci. 2003;48:761-4.
Pelkowski TD, Viera AJ. Celiac disease: diagnosis and management. Am Fam Physician. 2014;89:99-105.
Harper JW, Holleran SF, Ramakrishnan R, Bhagat G, Green PH. Anemia in celiac disease is multifactorial in etiology. Am J Hematol. 2007;82:996-1000.
Nandiwada SL, Tebo AE. Testing for antireticulin antibodies in patients with celiac disease is obsolete: a review of recommendations for serologic screening and the literature. Clin Vaccine Immunol. 2013;20:447-51.
Husby S, Koletzko S, Korponay-Szabó IR, et al. European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition guidelines for the diagnosis of coeliac disease. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2012;54:136-60. Erratum in: J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2012;54:572.
Hill ID, Dirks MH, Liptak GS, et al. Guideline for the diagnosis and treatment of celiac disease in children: recommendations of the North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2005;40:1-19.
Al-Toma A, Volta U, Auricchio R, et al. European Society for the Study of Coeliac Disease (ESsCD) guideline for coeliac disease and other gluten-related disorders. United European Gastroenterol J. 2019;7:583-613.
Gursoy S, Guven K, Simsek T, et al. The prevalence of unrecognized adult celiac disease in Central Anatolia. J Clin Gastroenterol. 2005;39:508-11.
Lubrano E, Ciacci C, Ames PR, Mazzacca G, Oriente P, Scarpa R. The arthritis of celiac disease: prevalence and pattern in 200 adult patients. Br J Rheumatol. 1996;35:1314-8.
Fauchais AL, Ouattara B, Gondran G, et al. Articular manifestations in primary Sjögren’s syndrome: clinical significance and prognosis of 188 patients. Rheumatology (Oxford). 2010;49:1164-72.
Ensari A. Gluten-sensitive enteropathy (celiac disease) controversies in diagnosis and classification. Arch Pathol Lab Med. 2010;134:826-36.
