Öz
Amaç
Yorgunluk ve kinezyofobi, aksiyel spondiloartrit (axSpA) hastalarında yaygın olup ve hastalık aktivitesi, fonksiyonel bozulma, yaşam kalitesi ve psikolojik faktörlerden etkilenebilir. Bu çalışmanın amacı, axSpA’lı hastalarda yorgunluk ve kinezyofobi sıklığını belirlemek ve bu durumların hastalık aktivitesi, fonksiyonel durum, yaşam kalitesi ve psikolojik faktörlerle ilişkisini değerlendirmektir.
Yöntem
Bu kesitsel çalışmaya 134 axSpA hastası dahil edildi. Yorgunluk, yorgunluk şiddeti ölçeği ile ölçüldü ve kinezyofobi tampa kinezyofobi ölçeği (TKS) ile değerlendirildi. Aynı zamanda, anksiyete ve depresyon düzeyleri de hastane anksiyete ve depresyon ölçeği ile değerlendirildi. Anksiyete ve depresyonun kinezyofobi üzerindeki etkisinde yorgunluğun aracılık rolünü değerlendirmek için yapısal eşitlik modeli (SEM) kullanılmıştır.
Bulgular
Çalışmaya dahil edilen 134 axSpA hastasının ortalama yaşı 38,3±10,4 yıldı. Hastaların %60,6’sında yorgunluk, %53,3’ünde ise kinezyofobi gözlendi. Yorgunluk, kadınlarda, vücut kitle indeksi daha yüksek olanlarda, ek hastalığı (komorbiditesi) bulunanlarda ve non-steroid anti-enflamatuvar ilaç (NSAİİ) kullananlarda daha sık görüldü. Yorgunluk bildiren hastalar, bildirmeyenlere kıyasla daha yüksek hastalık aktivitesi, daha kötü fonksiyonel durum ve azalmış spinal mobilite gösteriyordu. Çok değişkenli analizde, yaşam kalitesi [olasılık oranı (OR)=1,36; %95 güven aralığı (GA): 1,20-1,53] ve eritrosit sedimentasyon hızı (OR=1,12; %95 GA: 1,00-1,26) yorgunluğun bağımsız belirleyicileri olarak saptandı. TKS puanı, hastalık aktivitesi, fonksiyonel bozulma ve yaşam kalitesi ile orta düzeyde koreleydi. Çok değişkenli analizde, yaşam kalitesi, anksiyete ve NSAİİ kullanımı kinezyofobinin bağımsız belirleyicileri olarak kaldı. SEM analizi, yorgunluğun anksiyete ile kinezyofobi arasındaki ilişkiyi kısmen aracıladığını ortaya koydu.
Sonuç
Yorgunluk ve kinezyofobi, axSpA’da oldukça yaygındır ve hastalık yükü ile duygusal sıkıntı ile yakından ilişkilidir. Bulgularımız, yalnızca inflamasyonun kontrol altına alınmasının yeterli olmadığını ve axSpA’da yorgunluk ile kinezyofobiyi azaltmak için psikolojik sıkıntıların da ele alınmasının gerekli olduğunu vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Aksiyel spondiloartrit, anksiyete, depresyon, yorgunluk, yaşam kalitesi, kinezyofobi
Kaynakça
Zhao SS, Radner H, Siebert S, et al. Comorbidity burden in axial spondyloarthritis: a cluster analysis. Rheumatology (Oxford). 2019;58:1746-54.
Tang H, Singh BSM, Fong W. Prevalence and factors associated with fatigue in patients with axial spondyloarthritis: a systematic review and meta-analysis. Rheumatol Adv Pract. 2023;7:rkad084.
Zochling J. Measures of symptoms and disease status in ankylosing spondylitis: ankylosing spondylitis disease activity score (ASDAS), ankylosing spondylitis quality of life scale (ASQoL), bath ankylosing spondylitis disease activity index (BASDAI), bath ankylosing spondylitis functional index (BASFI), bath ankylosing spondylitis global score (BAS-G), bath ankylosing spondylitis metrology index (BASMI), dougados functional index (DFI), and health assessment questionnaire for the spondylarthropathies (HAQ-S). Arthritis Care Res (Hoboken). 2011;63(Suppl 11):S47-58.
Reddy KN, Sabu N, Pandey N, Raut A, Joag K, Patil P. Anxiety and depression among patients with axial spondyloarthritis. Eur J Rheumatol. 2022;9:8-13.
Gossec L, Dougados M, D’Agostino MA, Fautrel B. Fatigue in early axial spondyloarthritis. Results from the French DESIR cohort. Joint Bone Spine. 2016;83:427-31.
Roussou E, Kennedy LG, Garrett S, Calin A. Socioeconomic status in ankylosing spondylitis: relationship between occupation and disease activity. J Rheumatol. 1997;24:908-11.
Zhou W, Guo J, He M, et al. Fatigue and contributing factors in Chinese patients with ankylosing spondylitis. Clin Rheumatol. 2020;39:2337-44.
Bedaiwi M, Sari I, Thavaneswaran A, Ayearst R, Haroon N, Inman RD. Fatigue in ankylosing spondylitis and nonradiographic axial spondyloarthritis: analysis from a longitudinal observation cohort. J Rheumatol. 2015;42:2354-60.
Bixio R, Bonetto C, Fracassi E, et al. Depression as a possible determinant of fatigue in patients with axial spondyloarthritis. Clin Exp Rheumatol. 2024;42:1015-9.
Dures E, Farisoğulları B, Santos EJF, et al. 2023 EULAR recommendations for the management of fatigue in people with inflammatory rheumatic and musculoskeletal diseases. Ann Rheum Dis. 2024;83:1260-7.
van der Linden S, Valkenburg HA, Cats A. Evaluation of diagnostic criteria for ankylosing spondylitis. A proposal for modification of the New York criteria. Arthritis Rheum. 1984;27:361-8.
Rudwaleit M, van der Heijde D, Landewé R, et al. The development of Assessment of SpondyloArthritis International Society classification criteria for axial spondyloarthritis (part II): validation and final selection. Ann Rheum Dis. 2009;68:777-83.
Lukas C, Landewé R, Sieper J, et al. Development of an ASAS-endorsed disease activity score (ASDAS) in patients with ankylosing spondylitis. Ann Rheum Dis. 2009;68:18-24.
Wolfe F, Clauw DJ, Fitzcharles MA, et al. 2016 revisions to the 2010/2011 fibromyalgia diagnostic criteria. Semin Arthritis Rheum. 2016;46:319-29.
Palominos PE, de Campos APB, Ribeiro SLE, et al. Correlation of enthesitis indices with disease activity and function in axial and peripheral spondyloarthritis: a cross-sectional study comparing MASES, SPARCC and LEI. Adv Rheumatol. 2019;59:23.
Haywood KL, Garratt AM, Jordan K, Dziedzic K, Dawes PT. Spinal mobility in ankylosing spondylitis: reliability, validity and responsiveness. Rheumatology (Oxford). 2004;43:750-7.
Castro MP, Stebbings SM, Milosavljevic S, Bussey MD. Construct validity of clinical spinal mobility tests in ankylosing spondylitis: a systematic review and meta-analysis. Clin Rheumatol. 2016;35:1777-87.
van der Heijde D, Lie E, Kvien TK, et al. ASDAS, a highly discriminatory ASAS-endorsed disease activity score in patients with ankylosing spondylitis. Ann Rheum Dis. 2009;68:1811-8.
Doward LC, Spoorenberg A, Cook SA, et al. Development of the ASQoL: a quality of life instrument specific to ankylosing spondylitis. Ann Rheum Dis. 2003;62:20-6.
Zigmond AS, Snaith RP. The hospital anxiety and depression scale. Acta Psychiatr Scand. 1983;67:361-70.
Armutlu K, Korkmaz NC, Keser I, et al. The validity and reliability of the Fatigue severity scale in Turkish multiple sclerosis patients. Int J Rehabil Res. 2007;30:81-5.
Yilmaz ÖT, Yakut Y, Uygur F, Ulug N. Turkish version of the tampa scale for kinesiophobia and its test-retest reliability. Accessed January 23, 2024. https://www.researchgate.net/publication/287009550_Turkish_version_of_the_tampa_scale_for_kinesiophobia_and_its_test-retest_reliability
Düzce Keleş E, Birtane M, Ekuklu G, et al. Validity and reliability of the Turkish version of the central sensitization inventory. Arch Rheumatol. 2021;36:518-26.
Karaca NB, Arin-Bal G, Sezer S, et al. Physical activity, kinesiophobia, pain catastrophizing, body awareness, depression and disease activity in patients with ankylosing spondylitis and rheumatoid arthritis: a cross-sectional explorative study. Musculoskeletal Care. 2024;22.
Oskay D, Tuna Z, Düzgün İ, Elbasan B, Yakut Y, Tufan A. Relationship between kinesiophobia and pain, quality of life, functional status, disease activity, mobility, and depression in patients with ankylosing spondylitis. Turk J Med Sci. 2017;47:1340-7.
Er G, Angın E. Determining the relationship of kinesiophobia with respiratory functions and functional capacity in ankylosing spondylitis. Medicine (Baltimore). 2017;96:e7486.
Medrado LN, Oliveira-Junior SA, Martinez PF. The mediating role of kinesiophobia in pain intensity, physical function, and physical activity level in inflammatory arthritis. Int J Rehabil Res. 2024;47:252-9.
