Ankilozan spondilitli türk hastalarda laboratuvar, klinik ve fonksiyonel sonuçlarda cinsiyet ve yaşa bağlı farklılıklar: Kesitsel, tek merkezli bir çalışma

Gamze Kuş; Mete Pekdiker; Gezmiş Kimyon

doi:10.4274/raed.galenos.2025.18291

Özet

Amaç

Cinsiyet ve yaşa bağlı farklılıklardan etkilenen faktörlerin belirlenmesi, ankilozan spondilitli (AS) hastalığın ilerlemesini tahmin etmek ve klinik tedaviye yön vermek açısından kritik öneme sahip olabilir. Bu nedenle, bu çalışma laboratuvar, demografik ve klinik özelliklerdeki cinsiyet farklılıklarını araştırmayı amaçlamıştır. Ayrıca, AS’li Türk hastalarda yaş gruplarına göre fonksiyonel sonuçlardaki cinsiyet farklılıklarını araştırmayı hedeflemiştir.

Yöntem

Çalışmaya AS hastaları dahil edildi. Hastaların demografik, laboratuvar ve klinik özellikleri toplandı. Fonksiyonel değerlendirmeler arasında ağrı, hastalık aktivitesi, omurga mobilitesi, alt ekstremite performansı, statik denge, dinamik denge, kinezyofobi ve düşmeyle ilgili endişeler yer aldı. Demografik, laboratuvar ve klinik özellikler cinsiyetler arasında karşılaştırıldı. Fonksiyonel özellikler iki yaş grubunda (36-45 ve 46-60 yaş grupları) cinsiyetler arasında analiz edildi.

Bulgular

Bu çalışmaya toplam 103 AS hastası katıldı. Eritrosit sedimantasyon hızı düzeyleri kadınlarda anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,01). Buna karşın radyolojik evre düzeyleri, anti-tümör nekroz faktörü alfa (TNF-a) tedavi öyküsü ve hastaların halen veya daha önce sigara içenlerin oranı erkeklerde anlamlı derecede daha yüksekti (p<0,05). Otuz altı-45 yaş grubunda dinamik denge ve düşmeyle ilgili endişe puanları, kadınlarda erkeklere göre anlamlı derecede daha yüksekti (p<0,05). Kırk altı-60 yaş grubunda ise omurga hareketliliği erkeklerde istatistiksel olarak daha kötüydü (p<0,05).

Sonuç

Bu çalışmanın bulguları, 36-45 yaş aralığındaki kadınların dinamik dengeyi iyileştirmek ve düşmeyle ilgili endişeleri azaltmak için hedefli müdahalelerden özellikle faydalanabileceğini göstermektedir. Kırk altı-60 yaş arası erkeklerde, omurga hareketliliğini ve esnekliğini artıran yaklaşımlar özellikle faydalı olabilir. Elde edilen veriler klinik pratikte cinsiyet ve yaşa dayalı izleme ve önleme stratejilerinin önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler:

Ankilozan spondilit, cinsiyet, yaş grubu, omurga hareketliliği, denge

Kaynaklar

Zhu W, He X, Cheng K, et al. Ankylosing spondylitis: etiology, pathogenesis, and treatments. Bone Res. 2019;7:1-16.

CrossRef

Dean LE, Jones GT, MacDonald AG, Downham C, Sturrock RD, Macfarlane GJ. Global prevalence of ankylosing spondylitis. Rheumatology. 2014;53:650-7.

CrossRef PubMed Google Scholar

Ramiro S, Landewé RBM, van der Heijde D, et al. Hierarchy of impairment of spinal mobility measures in ankylosing spondylitis: twelve‐year data. Arthritis Care Res (Hoboken). 2015;67:1571-7.

CrossRef

Dursun N, Sarkaya S, Ozdolap S, et al. Risk of falls in patients with ankylosing spondylitis. J Clin Rheumatol. 2015;21:76-80.

Acar Y, Ilçin N, Gürpinar B, Can G. Core stability and balance in patients with ankylosing spondylitis. Rheumatol Int. 2019;39:1389-96.

CrossRef PubMed Google Scholar

Oskay D, Tuna Z, Düzgün İ, Elbasan B, Yakut Y, Tufan A. Relationship between kinesiophobia and pain, quality of life, functional status, disease activity, mobility, and depression in patients with ankylosing spondylitis. Turk J Med Sci. 2017;47:1340-7.

CrossRef PubMed Google Scholar

Gran JT, Ostensen M, Husby G. A clinical comparison between males and females with ankylosing spondylitis. J Rheumatol. 1985;12:126-9.

PubMed

Kennedy LG, Will R, Calin A. Sex ratio in the spondyloarthropathies and its relationship to phenotypic expression, mode of inheritance and age at onset. J Rheumatol. 1993;20:1900-4.

PubMed

Rusman T, Van Vollenhoven RF, Van Der Horst-Bruinsma IE. Gender differences in axial spondyloarthritis: women are not so lucky. Curr Rheumatol Rep. 2018;20:1-12.

Lee W, Reveille JD, Davis Jr JC, Learch TJ, Ward MM, Weisman MH. Are there gender differences in severity of ankylosing spondylitis? Results from the PSOAS cohort. Ann Rheum Dis. 2007;66:633-8.

Brophy S, Mackay K, Al-Saidi A, Taylor G, Calin A. The natural history of ankylosing spondylitis as defined by radiological progression. J Rheumatol. 2002;29:1236-43.

PubMed

Lee T-H, Koo BS, Nam B, et al. Age-stratified trends in the progression of spinal radiographic damage in patients with ankylosing spondylitis: a longitudinal study. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2022;14:1759720X221100301.

van der Linden S, Valkenburg HA, Cats A. Evaluation of diagnostic criteria for ankylosing spondylitis. A proposal for modification of the New York criteria. Arthritis Rheum. 1984;27:361-8.

CrossRef PubMed Google Scholar

Ogon M, Krismer M, Söllner W, Kantner-Rumplmair W, Lampe A. Chronic low back pain measurement with visual analogue scales in different settings. Pain. 1996;64:425-8.

CrossRef PubMed Google Scholar

Garrett S, Jenkinson T, Kennedy LG, Whitelock H, Gaisford P, Calin A. A new approach to defining disease status in ankylosing spondylitis: the Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index. J Rheumatol. 1994;21:2286-91.

Johnson M, Mulcahey MJ. Interrater reliability of spine range of motion measurement using a tape measure and goniometer. J Chiropr Med. 2021;20:138-47.

CrossRef PubMed Google Scholar

Jones CJ, Rikli RE, Beam WC. A 30-s chair-stand test as a measure of lower body strength in community-residing older adults. Res Q Exerc Sport. 1999;70:113-9.

CrossRef PubMed Google Scholar

Nightingale CJ, Mitchell SN, Butterfield SA. Validation of the timed up and go test for assessing balance variables in adults aged 65 and older. J Aging Phys Act. 2019;27:230-3.

CrossRef

Joo B, Marquez JL, Osmotherly PG. Ten-second tandem stance test: a potential tool to assist walking aid prescription and falls risk in balance impaired individuals. Arch Rehabil Res Clin Transl. 2022;4:100173.

Dupuis F, Cherif A, Batcho C, Massé-Alarie H, Roy J-S. The tampa scale of kinesiophobia: a systematic review of its psychometric properties in people with musculoskeletal pain. Clin J Pain. 2023;39:236-47.

CrossRef PubMed Google Scholar

Yilmaz O, Yakut Y, Uygur F, Ulug N. Turkish version of the tampa scale for kinesiophobia and its test-retest reliability. Turk J Physiother Rehabil. 2011;22:44-9.

Marques-Vieira CMA, Sousa LMM, Severino S, Sousa L, Caldeira S. Cross-cultural validation of the falls efficacy scale international in elderly: systematic literature review. Journal of Clinical Gerontology and Geriatrics. 2016;7:72-6.

CrossRef

Ulus Y, Durmus D, Akyol Y, Terzi Y, Bilgici A, Kuru O. Reliability and validity of the Turkish version of the falls efficacy scale international (FES-I) in community-dwelling older persons. Arch Gerontol Geriatr. 2012;54:429-33.

CrossRef PubMed Google Scholar

Ibn Yacoub Y, Amine B, Laatiris A, Hajjaj-Hassouni N. Gender and disease features in Moroccan patients with ankylosing spondylitis. Clin Rheumatol. 2012;31:293-7.

CrossRef PubMed Google Scholar

Shahlaee A, Mahmoudi M, Nicknam MH, Farhadi E, Fallahi S, Jamshidi AR. Gender differences in Iranian patients with ankylosing spondylitis. Clin Rheumatol. 2015;34:285-93.

CrossRef PubMed Google Scholar

van der Slik B, Spoorenberg A, Wink F, et al. Although female patients with ankylosing spondylitis score worse on disease activity than male patients and improvement in disease activity is comparable, male patients show more radiographic progression during treatment with TNF-α inhibitors. In: Seminars in Arthritis and Rheumatism. Elsevier; 2019. p. 828-33.

Jimenez-Balderas FJ, Mintz G. Ankylosing spondylitis: clinical course in women and men. J Rheumatol. 1993;20:2069-72.

Garrido-Cumbrera M, Poddubnyy D, Gossec L, et al. Gender differences in patient journey to diagnosis and disease outcomes: results from the European Map of Axial Spondyloarthritis (EMAS). Clin Rheumatol. 2021;40:2753-61.

Wen YQ, Jiang YT, Liu ZY, et al. Gender difference in clinical manifestations and comorbidities in the patients with spondyloarthritis. Zhonghua Yi Xue Za Zhi. 2019;99:812-7.

Bingöl M, Karadağ A. Loss of balance and fall risk, and their relationship with disease activity, functional status, spinal mobility, quality of life and enthesitis score in patients with ankylosing spondylitis: a cross-sectional study. CMJ. 2020;42:441-8.

Alp G, Sari F. Fatigue and kinesiophobia in axial spondyloarthritis: exploring the role of disease activity, functional impairment, and psychological factors. J Turk Soc Rheumatol. 2025;17:107-19.

Marcora S, Casanova F, Williams E, Jones J, Elamanchi R, Lemmey A. Preliminary evidence for cachexia in patients with well-established ankylosing spondylitis. Rheumatology (Oxford). 2006;45:1385-8.

CrossRef PubMed Google Scholar