Özet
Amaç
Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF), tekrarlayan enflamatuvar ataklarla karakterize bir hastalık olmakla birlikte, ataksız dönemlerde de subklinik enflamasyon persiste edebilmekte ve amiloidoz gibi uzun dönem komplikasyonlara katkıda bulunabilmektedir. Bu çalışmada, remisyondaki FMF hastalarında serum amiloid A (SAA) düzeyleri ile ilişkili klinik ve laboratuvar faktörlerin değerlendirilmesi ve SAA ile sistemik immün-enflamasyon indeksi (Sİİ) arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem
Bu retrospektif gerçek yaşam kohort çalışmasına, Ocak 2016-Aralık 2020 tarihleri arasında üçüncü basamak bir romatoloji merkezinde takip edilen 710 FMF hastası dahil edilmiştir. Demografik özellikler, klinik bulgular, genetik mutasyonlar, tedavi verileri ve laboratuvar parametreleri analiz edilmiştir. Sistemik immün-enflamasyon indeksi, trombosit sayısı × nötrofil/lenfosit oranı formülü kullanılarak hesaplanmıştır. SAA düzeyleri ile bağımsız olarak ilişkili faktörleri belirlemek amacıyla korelasyon ve çok değişkenli regresyon analizleri yapılmıştır.
Bulgular
SAA düzeyleri; hastalık süresi, lökosit ve nötrofil sayısı, proteinüri, C-reaktif protein (CRP), eritrosit sedimentasyon hızı, fibrinojen düzeyleri ve Sİİ ile anlamlı pozitif korelasyon göstermiştir (tüm p<0,001). Lenfosit sayısı ile ise negatif korelasyon saptanmıştır. Amiloidoz ve/veya renal tutulumu olan hastalarda ve M694V mutasyonunu taşıyanlarda SAA düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Çok değişkenli analizde; uzun hastalık süresi, yüksek CRP ve artmış fibrinojen düzeyleri yüksek SAA düzeylerinin bağımsız belirleyicileri olarak saptanırken, Sİİ düzeltme sonrası bağımsız ilişki göstermemiştir.
Sonuç
SAA, ataksız dönemdeki FMF hastalarında subklinik enflamatuvar aktivitenin değerlendirilmesinde yararlı bir gösterge olmaya devam etmektedir. Sİİ ile SAA arasında pozitif korelasyon saptanmakla birlikte, çok değişkenli analizde düzeltme yapıldıktan sonra Sİİ’nin SAA ile bağımsız bir ilişkisi gösterilememiştir. Rutin tam kan sayımı parametrelerinden kolaylıkla hesaplanabilen ve düşük maliyetli bir indeks olan Sİİ, tamamlayıcı bilgi sağlayabilir; ancak klinik kullanımının yararlılığının prospektif çalışmalarla doğrulanması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler:
Ailevi Akdeniz ateşi, serum amiloid A, serum immün-enflamasyon indeksi
Kaynaklar
1Lachmann HJ, Sengül B, Yavuzşen TU, et al. Clinical and subclinical inflammation in patients with familial Mediterranean fever and in heterozygous carriers of MEFV mutations. Rheumatology (Oxford). 2006;45:746-50.
2Demirkaya E, Acikel C, Hashkes P, et al.; FMF Arthritis Vasculitis and Orphan disease Research in pediatric rheumatology (FAVOR). Development and initial validation of international severity scoring system for familial Mediterranean fever (ISSF). Ann Rheum Dis. 2016;75:1051-6.
3Piram M, Frenkel J, Gattorno M, et al.; EUROFEVER and EUROTRAPS networks. A preliminary score for the assessment of disease activity in hereditary recurrent fevers: results from the AIDAI (Auto-Inflammatory Diseases Activity Index) Consensus Conference. Ann Rheum Dis. 2011;70:309-14.
4Piram M, Koné-Paut I, Lachmann HJ, et al.; EUROFEVER, EUROTRAPS and the Paediatric Rheumatology International Trials Organisation (PRINTO) networks. Validation of the auto-inflammatory diseases activity index (AIDAI) for hereditary recurrent fever syndromes. Ann Rheum Dis. 2014;73:2168-73.
5Ter Haar NM, Annink KV, Al-Mayouf SM, et al. Development of the autoinflammatory disease damage index (ADDI). Ann Rheum Dis. 2017;76:821-30.
6Van Gorp H, Huang L, Saavedra P, et al. Blood-based test for diagnosis and functional subtyping of familial Mediterranean fever. Ann Rheum Dis. 2020;79:960-8.
7Yang R, Chang Q, Meng X, Gao N, Wang W. Prognostic value of systemic immune-inflammation index in cancer: a meta-analysis. J Cancer. 2018;9:3295-302.
8Hu B, Yang XR, Xu Y, et al. Systemic immune-inflammation index predicts prognosis of patients after curative resection for hepatocellular carcinoma. Clin Cancer Res. 2014;20:6212-22.
9Huang Y, Gao Y, Wu Y, Lin H. Prognostic value of systemic immune-inflammation index in patients with urologic cancers: a meta-analysis. Cancer Cell Int. 2020;20:499.
10Ji Y, Wang H. Prognostic prediction of systemic immune-inflammation index for patients with gynecological and breast cancers: a meta-analysis. World J Surg Oncol. 2020;18:197.
11Yang YL, Wu CH, Hsu PF, et al. Systemic immune-inflammation index (SII) predicted clinical outcome in patients with coronary artery disease. Eur J Clin Invest. 2020;50:e13230.
12Trifan G, Testai FD. Systemic Immune-Inflammation (SII) index predicts poor outcome after spontaneous supratentorial intracerebral hemorrhage. J Stroke Cerebrovasc Dis. 2020;29:105057.
13Fang H, Zhang H, Wang Z, Zhou Z, Li Y, Lu L. Systemic immune-inflammation index acts as a novel diagnostic biomarker for postmenopausal osteoporosis and could predict the risk of osteoporotic fracture. J Clin Lab Anal. 2020;34:e23016.
14Agus HZ, Kahraman S, Arslan C, et al. Systemic immune-inflammation index predicts mortality in infective endocarditis. J Saudi Heart Assoc. 2020;32:58-64.
15Ruta VM, Man AM, Alexescu TG, et al. Neutrophil-to-lymphocyte ratio and systemic immune-inflammation index-biomarkers in interstitial lung disease. Medicina (Kaunas). 2020;56:381.
16Kim JW, Jung JY, Suh CH, Kim HA. Systemic immune-inflammation index combined with ferritin can serve as a reliable assessment score for adult-onset Still’s disease. Clin Rheumatol. 2021;40:661-8.
17Kim Y, Choi H, Jung SM, Song JJ, Park YB, Lee SW. Systemic immune-inflammation index could estimate the cross-sectional high activity and the poor outcomes in immunosuppressive drug-naïve patients with antineutrophil cytoplasmic antibody-associated vasculitis. Nephrology (Carlton). 2019;24:711-7.
18Wu J, Yan L, Chai K. Systemic immune-inflammation index is associated with disease activity in patients with ankylosing spondylitis. J Clin Lab Anal. 2021;35:e23964.
19Sack GH Jr. Serum amyloid A - a review. Mol Med. 2018;24:46.
20Morrow JF, Stearman RS, Peltzman CG, Potter DA. Induction of hepatic synthesis of serum amyloid A protein and actin. Proc Natl Acad Sci U S A. 1981;78:4718-22.
21Uhlar CM, Whitehead AS. The kinetics and magnitude of the synergistic activation of the serum amyloid A promoter by IL-1 beta and IL-6 is determined by the order of cytokine addition. Scand J Immunol. 1999;49:399-404.
22Yuste J, Botto M, Bottoms SE, Brown JS. Serum amyloid P aids complement-mediated immunity to Streptococcus pneumoniae. PLoS Pathog. 2007;3:1208-19.
23Ather JL, Ckless K, Martin R, et al. Serum amyloid A activates the NLRP3 inflammasome and promotes Th17 allergic asthma in mice. J Immunol. 2011;187:64-73.
24De Buck M, Gouwy M, Wang JM, et al. The cytokine-serum amyloid A-chemokine network. Cytokine Growth Factor Rev. 2016;30:55-69.
25Li W, Wang W, Zuo R, et al. Induction of pro-inflammatory genes by serum amyloid A1 in human amnion fibroblasts. Sci Rep. 2017;7:693.
26Zinellu A, Mangoni AA. The potential role of serum amyloid A as biomarker of rheumatic diseases: a systematic review and meta-analysis. Clin Exp Med. 2024;24:141.
27Stute M, Kreysing M, Zorn M, Michl P, Gauss A. Serum amyloid A as a potential biomarker in ınflammatory bowel diseases, especially in patients with low c-reactive protein. Int J Mol Sci. 2024;25:1177.
28Çakan M, Karadağ ŞG, Tanatar A, Sönmez HE, Ayaz NA. The value of serum amyloid A levels in familial Mediterranean fever to identify occult inflammation during asymptomatic periods. J Clin Rheumatol. 2021;27:1-4.
29Yang Z, Zhang Z, Lin F, et al. Comparisons of neutrophil-, monocyte-, eosinophil-, and basophil- lymphocyte ratios among various systemic autoimmune rheumatic diseases. APMIS. 2017;125:863-71.
30Mandel J, Casari M, Stepanyan M, Martyanov A, Deppermann C. Beyond hemostasis: platelet ınnate immune interactions and thromboinflammation. Int J Mol Sci. 2022;23:3868.
31Aslam R, Speck ER, Kim M, et al. Platelet Toll-like receptor expression modulates lipopolysaccharide-induced thrombocytopenia and tumor necrosis factor-alpha production in vivo. Blood. 2006;107:637-41.
32Ozen S, Berdeli A, Türel B, et al. Arg753Gln TLR-2 polymorphism in familial mediterranean fever: linking the environment to the phenotype in a monogenic inflammatory disease. J Rheumatol. 2006;33:2498-500.
33Karakose MZ, Yapali S, Salman E, Aksu K, Karakose S, Akarca US. TLR2 and TLR4 gene expression levels and associated factors during acute attack and attack-free periods in familial Mediterranean fever. Clin Rheumatol. 2015;34:785-90.
34Soylu A, Ateş H, Cingöz S, et al. TLR polymorphisms in FMF: association of TLR-2 (Arg753Gln) and TLR-4 (Asp299Gly, Thre399Ile) polymorphisms and myeloid cell TLR-2 and TLR-4 expression with the development of secondary amyloidosis in FMF. Inflammation. 2011;34:379-87.
35Silvestre-Roig C, Braster Q, Ortega-Gomez A, Soehnlein O. Neutrophils as regulators of cardiovascular inflammation. Nat Rev Cardiol. 2020;17:327-40.
36Caillon A, Trimaille A, Favre J, Jesel L, Morel O, Kauffenstein G. Role of neutrophils, platelets, and extracellular vesicles and their interactions in COVID-19-associated thrombopathy. J Thromb Haemost. 2022;20:17-31.
37Kaplanski G, Farnarier C, Kaplanski S, et al. Interleukin-1 induces interleukin-8 secretion from endothelial cells by a juxtacrine mechanism. Blood. 1994;84:4242-8.
