Journal of Turkish Society for Rheumatology
EN | TR
E-ISSN: 2651-2661
Gelişmiş antiromatizmal ilaç tedavisi alacak hastalarda tüberküloz taraması ve tedavisi için Türkiye Romatoloji Derneği önerileri
PDF
Atıf
Paylaş
Talep
Derleme
E-PUB
9 Ekim 2026

Gelişmiş antiromatizmal ilaç tedavisi alacak hastalarda tüberküloz taraması ve tedavisi için Türkiye Romatoloji Derneği önerileri

J Turk Soc Rheumatol. Published online 9 Ekim 2026.
Cemal Bes 1
Rabia Deniz 1
Mustafa Ekici 2
Ufuk İlgen 3
Burak İnce 4
Zehra Özsoy 5
Şerife Çoşkun Sağırkaya 6
Mehmet Soy 7
Veli Yazısız 8
Şükran Erten 9
Timuçin Kaşifoğlu 10
İhsan Ertenli 2
1. Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi, Romatoloji Kliniği, İstanbul, Türkiye
2. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Romatoloji Bilim Dalı, Ankara, Türkiye
3. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Romatoloji Bilim Dalı, Mersin, Türkiye
4. İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Romatoloji Bilim Dalı, İstanbul, Türkiye
5. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ankara Hastanesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Romatoloji Bilim Dalı, Ankara, Türkiye
6. Ankara Bilkent Şehir Hastanesi, Romatoloji Kliniği, Ankara, Türkiye
7. Altınbaş Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Romatoloji Bilim Dalı, İstanbul, Türkiye
8. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Romatoloji Bilim Dalı, Antalya, Türkiye
9. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi, Romatoloji Kliniği, Ankara, Türkiye
10. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Romatoloji Bilim Dalı, Eskişehir, Türkiye
Bilgi mevcut değil.
Bilgi mevcut değil
Alındığı Tarih: 13.07.2026
Kabul Tarihi: 09.10.2026
E-Pub Tarihi: 09.10.2026
PDF
Atıf
Paylaş
Talep

Özet

Tüberküloz (TB), Bacillus Calmette-Guérin aşılamasına rağmen ülkemizde önemini koruyan bir halk sağlığı sorunudur. Romatolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan biyolojik ve hedefe yönelik sentetik hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlar (b/tsDMARD’ler), immün yanıtı baskılamaları nedeniyle latent tüberkülozun reaktivasyonu ve yeni TB gelişimi açısından ek risk oluşturur. Bu nedenle gelişmiş tedavi öncesinde, sırasında ve sonrasında uygun tarama, tedavi ve izlem stratejilerinin belirlenmesi kritik öneme sahiptir. Türkiye Romatoloji Derneği Tüberküloz Çalışma Grubu tarafından hazırlanan bu öneriler, sistematik literatür taraması, ulusal ve uluslararası kılavuzların incelenmesi ve 12 uzmanın katıldığı Delphi konsensus süreci ile oluşturulmuştur. Rehber; latent tüberküloz tanımı, tüberkülin deri testi ve interferon gamma salınım testlerinin kullanımı ve yorumlanması, latent tüberküloz tedavi rejimleri ve süreleri, gebelik ve emzirme döneminde yaklaşım, geçirilmiş TB öyküsü olan hastalarda izlem, gelişmiş tedavi altında TB gelişimi ve yeniden tedavi planlaması gibi başlıkları kapsamaktadır. Latent tüberküloz saptanan hastalarda öncelikli latent tüberküloz tedavi rejimi izoniazid 9 ay olarak önerilmiş, alternatif şemalar tanımlanmıştır. Latent tüberküloz tedavisi ve gelişmiş tedavilerin zamanlamasının hastalık aktivitesine göre planlanması önerilmiştir. Bu rehber ile, b/tsDMARD tedavilerinde latent ve aktif TB tarama ve yönetimi hakkında klinisyenlere pratik ve ulusal verilerle uyumlu bir yol haritası sunulması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler:
Latent tüberküloz, biyolojik tedavi, bDMARD, tsDMARD, anti-TNF, IGRA, tüberkülin deri testi, romatolojik hastalıklar, Delphi konsensus

Giriş

Tüberküloz (TB), Bacillus Calmette-Guérin (BCG) aşılamasına rağmen endemik özellik gösteren ülkelerde halen önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir.[1] Romatolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan gelişmiş tedaviler olan biyolojik ve hedefe yönelik sentetik hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlar (bDMARD ve tsDMARD) immün yanıtı değiştirmeleri nedeniyle TB gelişimi veya latent TB enfeksiyonu reaktivasyonu açısından ek bir risk oluşturabilmektedir.[2] Bu nedenle gelişmiş tedavi başlanmadan önce, tedavi sırasında ve sonrasında TB yönünden tarama, uygun latent TB tedavisi ve güvenli takip stratejilerinin tanımlanması son derece önemlidir.

Türkiye Romatoloji Derneği (TRD) adına Tüberküloz Çalışma Grubu, TB ile ilgili romatoloji pratiğinde sık karşılaşılan klinik sorunların çözümü için, Türkiye koşullarını da göz önünde bulundurarak, bilimsel kanıtlar ve ulusal gerçek yaşam verileriyle uyumlu pratik ve uygulanabilir öneriler hazırlanmasını planlamıştır. Bu önerilerin geliştirilmesinde amaç, b/tsDMARD ajanlar başlanacak hastalarda latent TB taraması, tanımlaması ve tedavi yaklaşımları konusunda güncel, tutarlı ve pratik bilgiler sunmaktır. Ayrıca, (a) b/tsDMARD tedavisi almakta olan hastaların TB riski açısından takibi, (b) latent veya aktif TB tanısı alan hastalarda tedavi stratejilerinin belirlenmesi, konularında klinisyenlere yardımcı bir rehber oluşturulması hedeflenmiştir.

Gereç ve Yöntemler

Çalışma Grubu

Bu öneriler, TRD tarafından oluşturulan “Tüberküloz Çalışma Grubu” üyelerinin katılımıyla geliştirilmiştir. Grupta 12 romatoloji uzmanı görev almıştır. Tüm katılımcılar olası çıkar çatışmalarını beyan etti. Bu çalışma sistematik bir literatür taramasına ve uzman görüşüne dayanmaktadır; hasta veya kamu katılımını içermemektedir.

Klinik Soruların Oluşturulması

Romatoloji pratiğinde TB ile ilgili sık karşılaşılan ve karar verilmesi güç olan konular temel alınarak toplam 13 rehber sorusu tanımlanmıştır. Bu sorular, latent TB taraması, tüberkülin deri testi (TDT) veya interferon gamma salınım testi (IGRA) yorumlanması, latent TB tedavi süresi ve ilaç seçimi, gebelik/emzirme döneminde yaklaşım, geçirilmiş TB öyküsü olan hastalarda izlem ve gelişmiş tedavi-TB etkileşimi gibi odak alanları kapsamaktadır. Klinik kararların yapılandırılması için tüm rehber soruları PICO sistemine göre ele alınmıştır.

Romatoloji pratiğinde TB ile ilgili cevaplanması gereken PICO soruları aşağıda listelenmiştir;

Soru 1: Latent TB tanımı nedir?

Soru 2: Tarama yöntemleri neler? TDT, IGRA, akciğer grafisinden hangileri kullanılmalıdır? TDT mi IGRA testi mi seçilmelidir? Birbirlerine üstünlükleri nedir?

Soru 3: Latent TB tanımı için TDT sınırı ne olmalıdır?

Soru 4: Latent TB tedavisi: hangi ilaç ile ne kadar süre kullanılmalıdır?

Soru 5: Gebelerde ve emziren annelerde tarama ve latent TB tedavi yaklaşımı nasıl olmalıdır?

Soru 6: Latent TB için tedavi alanlarda koruyuculuk süresi ne kadardır? Tekrar tedavi gerekir mi; kaç yıl sonra tekrarlanmalıdır?

Soru 7: İmmünosüpresif ilaç alan hastalarda tarama nasıl olmalıdır?

Soru 8: TB geçirmiş olan hastalarda b/tsDMARD tedavileri başlanacaksa TB yönünden tarama ve tedavi nasıl olmalıdır?

Soru 9: b/tsDMARD tedavisi alan hastalarda TB sıklığı, TB gelişimi yönünden hastalar hangi sıklıkta ve nasıl taranmalıdır?

Soru 10: b/tsDMARD tedavisi altında TB gelişen hastalarda anti-TB tedavi ve tekrar gelişmiş tedavi başlanacaksa zamanlama ve ilaç seçimi nasıl olmalıdır?

Soru 11: TB tedavisi almış olan veya latent TB tedavisini tamamlayanlarda takip protokolü, tarama nasıl olmalıdır?

Soru 12: Latent TB tedavisine başladıktan sonra ne zaman b/tsDMARD tedavilerine başlanabilir, latent TB tedavisi ile b/tsDMARD tedavileri eş zamanlı verilebilir mi?

Soru 13: b/tsDMARD tedavilerinde TB gelişme riski açısından ilaçlar arasında farklılık var mı?

Literatür Taraması

Tanımlanan sorular doğrultusunda PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında sistematik tarama yapılmış; ulusal rehberler, uluslararası öneriler ve gerçek yaşam verileri incelenmiştir.

Delphi Konsensus süreci

Her bir PICO sorusu için literatürdeki kanıtlar ve uzmanların deneyimi birleştirilerek taslak öneriler hazırlanmıştır. Taslak öneriler üzerinde tüm grup üyeleri görüşlerini belirtmiş ve önerilere son şekli verilmiştir. Öneriler grup içinde Delphi oylamasına sunulmuş ve Likert ölçeği ile puanlanmıştır (1: kesinlikle katılmıyorum - 5: kesinlikle katılıyorum). Her önerinin sonunda ortalama öneriye katılım puanı verilmiştir.

Öneriler

Bu bölüm, tanımlanan rehber soruları kapsamında yapılan sistemik literatür taraması ve uzman görüşleri birleştirilerek çalışma grubu tarafından oluşturulan ve üzerinde fikir birliğine varılan öneri ve özetleri sunmaktadır.

1. Latent TB Tanımı Nedir?

Öneri 1: TB’ye ait klinik yakınma ve bulgusu olmayan, TB basili ile karşılaşmış olduğunu gösteren pozitif TB kan testi (IGRA) veya TDT sonuçlarına sahip olan, tipik olarak normal akciğer grafilerine sahip olan ya da anormal akciğer grafisi olanlarda uygun yöntemlerle aktif TB’nin dışlandığı olgular olarak tanımlanır (katılım puanı: 5.0).[1, 2]

2. Latent TB Taramasına Yönelik Öneriler

2.1. Gelişmiş tedavi alacak olan hastalarda latent TB yönünden hastalar nasıl taranmalıdır?

Öneri 2: Latent TB taraması için akciğer grafisine ek olarak TDT veya IGRA testi uygulanmalıdır (katılım puanı: 5.0).[3-6]

2.2. Latent TB taramasında hangi test tercih edilmelidir?

Öneri 3: Latent TB taramasında TDT veya IGRA tercih edilebilir, ikisinin de kullanılmasında da sakınca yoktur, ancak olanak var ise IGRA tercih edilmelidir (katılım puanı: 5.0).[7-14]

Latent TB taramasında yüksek özgüllük ve duyarlılık göstermesi ve BCG aşısından daha az etkilenmesi nedeni ile IGRA tercih edilmelidir.[5, 6, 15-22]

2.3. Gelişmiş tedavi öncesi TDT sonucuna göre yaklaşım nasıl olmalıdır?

Öneri 4: Latent TB taramasında ilk test olarak TDT tercih edildiğinde 5 mm ve üzeri endürasyon pozitif kabul edilir ve latent TB’ye yönelik tedavi verilir (katılım puanı: 4.83).[23-25]

Öneri 5: Endürasyon 5 mm’nin altında olan olgularda IGRA veya 1-3 hafta sonra TDT tekrarı (booster) önerilir (katılım puanı: 4.83).[24-26]

2.4. Gelişmiş tedavi öncesi TDT ve/veya IGRA testi negatif olan hastalarda tarama testi tekrarı ne zaman olmalıdır?

Öneri 6: Başlangıçta tarama TDT veya IGRA’sı negatif olan; bDMARD veya tsDMARD tedavisi alan yüksek riskli hastalarda birinci yıldan sonra hekimin değerlendirmesi sonrası tekrar latent TB taraması önerilir (katılım puanı: 4.92).[27-31]

2.5. Kontrol tarama testi pozitif saptanan hastalara ne yapılmalıdır?

Öneri 7: Tekrarlanan testte pozitiflik saptandığında latent TB tedavisi verilmelidir (katılım puanı:4.92).[19, 32, 33]

Öneri 8: Taramanın öncelikle IGRA kan testleri ile, şayet erişim imkanı yoksa TDT kullanılarak yapılması uygundur (katılım puanı: 5.0).[27-31]

2.6. Latent TB ya da geçmişteki aktif TB tedavi bilgisi net olmayan hastalara nasıl yaklaşılmalıdır?

Öneri 9: TB tarama testlerinde pozitiflik saptanan ve tedavi bilgisi net olmayan/almamış ama mevcut vizitte aktif TB enfeksiyonu bulgusu da olmayanlara latent TB varmış gibi yaklaşılıp standart latent TB tedavi rejimi planlanmalıdır (katılım puanı: 4.83).

3. Latent TB Tedavisi için Verilecek İlaç Seçenekleri ve Kullanım Süreleri

3.1. Latent TB tedavisi için hangi ilaç ne kadar süre ile kullanılmalıdır? İzoniazid (INH), rifampisin (RIF), pirazinamid (PRZ) ve etanbutol (ETB) seçeneklerinin tedavide önceliği nasıl olmalıdır?

Öneri 10: Latent TB tedavisi için INH monoterapisi 9 ay boyunca 300 mg/gün dozda ilk seçenek olarak verilmelidir (katılım puanı: 4.92).[3, 34-37]

Öneri 11: Gelişmiş tedavi ajanı kesilse bile bu koruma tedavisi başlandıysa mümkünse tamamlanmalıdır (katılım puanı: 5.0).[37]

INH aldıkları müddetçe hastalara piridoksin desteği ile nöropati profilaksisi önerilir (katılım puanı 4.83).

3.2. INH alamayan hastalarda alternatifler, ilaç kombinasyonları ve önerilen süre nasıl olmalıdır?

Öneri 12: INH kullanamayan hastalarda ilk alternatif RIF 600 mg/gün 4 aylık tedavi şeklinde olmalıdır (katılım puanı: 4.92).[3, 34, 36-39]

Öneri 13: Alternatif olarak, RIF 600 mg + INH 300 mg kombinasyonu 3 veya 4 ay boyunca, INH 900 mg/haftada bir ve rifapentine 900 mg/haftada bir, 3 aylık kombinasyon olarak, RIF ve PRZ günlük kombinasyonu 2 ay boyunca, hepatotoksiteteye dikkat edilmek suretiyle, Levofloksasin (1000 mg/gün) veya moksifloksasin (400 mg/gün) ile ETB (2000 mg/gün) veya etionamid (750 mg/gün) kombinasyonu 6 ay boyunca verilebilir (katılım puanı: 4.92).[3, 27, 34, 36, 37, 39-46]

4. TB Geçirmiş olan Hastalarda Gelişmiş Tedavi Başlanacağı Zaman Tarama Nasıl Olmalıdır?

Öneri 14: Daha önce TB geçiren hastalarda tarama için TDT ve IGRA gibi testler uygun değildir; klinik, laboratuvar ve görüntüleme yöntemleri ile aktif TB açısından tarama yapılmalıdır (katılım puanı: 5.0).[37]

5. Latent TB Tedavisi Almış olan Hastalarda Takip Önerileri

5.1. Latent TB tedavisi almış olan hastalarda bu tedavinin ne kadar süre için koruyucu olduğu kabul edilir?

Öneri 15: INH monoterapisini 6 ay tamamlayanların 7 yıl, 9 ay tamamlayanların 10 yıl ve organ tutulumuna göre uygun süreli TB tedavisini aralıksız tamamlayanların 10 yıl koruma altında olduğu kabul edilir (katılım puanı: 4.92).[47-53]

Öneri 16: Latent TB tedavisini tamamlamış hastalarda, koruyuculuğun 10 yılın üzerinde devam ettiği gösterilmiştir ve tekrar tedavi uygulanmasına dair veri bulunmamaktadır (katılım puanı: 4.92).[54]

Öneri 17: Belirtilen sürelerin son kısmına gelen ve TB temas/aktivasyon riski yüksek sosyoekonomik şartlar/riskli popülasyonda (yüksek riskli popülasyon: ev, işyeri gibi yakın çevresinde aktif TB’li olgu varsa, ceza evinde kalma öyküsü, madde kullanımı, kışla yaşamı varsa, günlük toplu taşıma kullanımı...) yer alan bireylerde yeniden tedavi verilmesi önerilir (katılım puanı: 4.83).[37]

Öneri 18: On yıl (yukarıda verilen süreler) içinde tamamlanmış TB tedavi öyküsü olan ve TB enfeksiyonunu düşündürür bulgusu olmayan hastalara doğrudan gelişmiş tedavi başlanabilir (katılım puanı: 4.92).[54, 55]

5.2. Latent TB’ye yönelik verilen tedavinin yeterliliği ve etkililik açısından nasıl değerlendirilmelidir?

Öneri 19: TB tedavisinin uygun, aralıksız ve yeterli süre alınıp alınmadığı Verem Savaş Dispanseri kayıtları ve hasta belgeleri ile doğrulanmalıdır (katılım puanı: 4.83).[37]

5.3. Latent TB tedavisine başlandıktan sonra bDMARD veya tsDMARD tedavisine ne zaman başlanabilir?

Öneri 20: Latent TB saptanan ve buna yönelik tedavi başlanan hastalarda, romatolojik hastalık aktivitesi müsaade ediyorsa 4 hafta sonra bDMARD veya tsDMARD başlanmalıdır (katılım puanı: 4.92).[32, 34, 36, 37, 56]

5.4. Latent TB tedavisi ile bDMARD veya tsDMARD tedavisi eş zamanlı verilebilir mi?

Öneri 21: Ciddi romatolojik hastalık aktivitesi varsa latent TB tedavisi ile birlikte bDMARD veya tsDMARD tedavisi 4 hafta beklenmeksizin de başlanabilir ancak TB gelişimi açısından yakın klinik, laboratuvar ve gereğinde görüntüleme ile takip önerilir (katılım puanı: 5.0).[28, 34, 57]

Öneri 22: Türkiye gerçek yaşam verilerine göre eş zamanlı latent TB tedavisi ve b/tsDMARD başlanan hastalarda bir TB alevlenmesi görülmediğinden romatolojik açıdan ciddi aktivitesi olan ve aktif TB enfeksiyonu olmadığı gösterilen hastalarda latent TB tedavisi ve gelişmiş tedaviler eş zamanlı başlanabilir (katılım puanı: 4.92).

6. bDMARD veya tsDMARD Arasında TB Gelişme Riski Açısından Farklılık Var mıdır?

Öneri 23: TB gelişme riski biyolojik ilaçlar arasında anti-tümör nekroz faktörü-α (TNF-α) ilaç grubunda non-anti-TNF-α olanlara göre daha yüksektir (katılım puanı: 4.92).[28, 29, 31, 58, 59]

Öneri 24: Anti-TNF-α sınıfı içerisinde ise kimerik (infliximab), monoklonal antikor (adalimumab, golimumab) ve pegile anti-TNF-α (certolizumab) tedavisi altında TB gelişme riski TNF-α reseptör füzyon proteinine (etanercept) göre daha yüksektir (katılım puanı: 4.92).[28, 30, 38, 60-62]

Öneri 25: Anti TNF-α grubu dışındaki ilaçlar ile TB gelişim riski yüksekten düşüğe sırasıyla Janus kinaz inhibitörleri (tsDMARD grubu ilaçlar: tofacitinib, baricitinib, upadacitinib), interlökin-6 (IL-6) antagonistleri (tocilizumab, sarilimumab, calakizumab), sitotoksik T-lenfosit ilişkili protein 4 (CTLA-4) inhibitörü (abatacept), IL-1 antagonistleri (anakinra ve kanakinumab), anti CD-20 (ritüksimab), anti IL-17 (ixekizumab, sekukinumab), ustekinumab ve IL-23 inhibitörleri (guselkumab, rizankizumab)’dır (katılım puanı: 4.75).[2, 28, 63-83]

7. Aktif TB Değerlendirmesi ve Yönetimi

7.1. Aktif TB şüphesi varsa nasıl yaklaşılmalıdır?

Öneri 26: Aktif TB kliniği varlığı görüntüleme, klinik ve laboratuvar tetkikleri ile araştırılmalıdır (katılım puanı: 5.0).[3]

Öneri 27: bDMARD veya tsDMARD tedavileri almakta olan hastalarda aktif TB şüphesi varsa, gelişmiş tedaviler incelemeler tamamlanana kadar durdurulmalıdır (katılım puanı: 4.92).[3]

Öneri 28: Aktif hastalık varsa yeniden TB tedavisi başlanması için ilgili branşlarla hasta değerlendirilmeli ve TB kontrol edilene kadar gelişmiş tedavi verilmemelidir (katılım puanı: 4.92).[84]

7.2. bDMARD veya tsDMARD ilaç tedavisi almakta iken TB gelişen hastalarda anti-TB tedavi; bDMARD ve tsDMARD tedaviler tekrar başlanacaksa zamanlama ve ilaç seçimi nasıl olmalıdır?

Öneri 29: bDMARD veya tsDMARD ilaç tedavisi altında TB gelişen hastalarda anti-TB tedavi Ulusal Tüberküloz Tanı ve Tedavi Rehberine uygun şekilde başlanır (katılım puanı: 5).[3, 34, 37]

Öneri 30: TB gelişen hastalarda tekrar gelişmiş tedavi başlanacaksa öncelikle TB tedavisinin tamamlanması önerilir. Hastalık aktivitesi yüksek olan hastalarda b/tsDMARD ajanlar en erken TB tedavisi başlandıktan 2 ay sonra verilebilir (katılım puanı: 4.92).[27, 85]

7.3. bDMARD ve tsDMARD tedavileri altında TB gelişen hastalarda antiromatizmal ilaç seçimi nasıl olmalıdır?

Öneri 31: Hastalarda TB reaktivasyonu yönünden daha düşük risk taşıyan ilaçlar tercih edilmelidir. Monoklonal anti-TNF antikorların, reseptör füzyon proteinlerine göre TB riski daha yüksektir. Tocilizumab (anti-IL6), abatacept, ustekinumab, sekukinumab, apremilast ve rituximab ilişkili TB riski anti-TNF grubu ilaçlar ile karşılaştırıldığında daha düşüktür (katılım puanı: 5).[2, 66, 86-92]

8. TB Enfeksiyonu veya Latent TB Tedavisini Tamamlayanlarda Uzun Süreli Takip Protokolü, Tarama ve Yeniden Tedavi Yaklaşmı Nasıl Olmalıdır?

Öneri 32: TB enfeksiyonu tedavisi veya latent TB tedavisini tamamlayanlarda 3 ayda bir fizik muayene ve gerekirse etkilenen sisteme yönelik ileri inceleme ile takip önerilmektedir. Bu hastalarda TDT ve IGRA testi tanıya yardımcı olmadığından önerilmez. Klinik, laboratuvar ve görüntüleme yöntemlerine göre TB aktivitesi aranmalıdır (katılım puanı: 4.75).[37, 66]

Öneri 33: Aktif TB saptanırsa anti-TB tedavi verilir. Aktif hastalık saptanmamış ancak geçmiş tedavi ve re-enfeksiyon açısından şüpheli bir durum varsa ilgili uzman tarafından koruma tedavisi açısından tekrar değerlendirilmelidir (katılım puanı: 4.92).[37]

9. Özellikli Gruplar İçin Öneriler

9.1. Gebelerde latent TB taraması nasıl yapılmalıdır?

Öneri 34: Gebelerde latent TB taraması için TDT ve IGRA testleri güvenlidir ve her iki yöntem de kullanılabilir (katılım puanı: 4.83).[26, 93-95]

9.2. Gebelerde latent TB tedavisi nasıl yapılmalıdır?

Öneri 35: Latent TB tanısı konulan ve bDMARD tedavisi planlanan gebelerde tedavi için 9 ay süreyle INH tedavisi ilk seçenektir. Bu hastalar hepatotoksisite riski açısından yakın takip edilmelidir ve periferik nöropati riski nedeniyle günlük 25-50 mg piridoksin profilaksisi önerilir (katılım puanı: 4.92).[96-100]

Öneri 36: INH kullanamayan gebelerde RIF tedavisi alternatif olarak kullanılabilir.[97, 99, 101] Gebelik süresince RIF maruziyeti olan yenidoğanlara doğumda “yenidoğanın hemorajik hastalığı” riski nedeniyle K vitamini uygulanması önerilir (katılım puanı: 4.92).[102-104]

9.3. Emziren annelerde latent TB taraması nasıl yapılmalıdır?

Öneri 37: Emziren hastalarda latent TB taraması için normal popülasyona benzer şekilde TDT veya IGRA testleri kullanılabilir (katılım puanı: 4.92).

9.4. Emziren annelerde latent TB tedavisi nasıl yapılmalıdır?

Öneri 38: Emziren ve bDMARD tedavisi planlanan latent TB saptanan hastalara tedavi için 9 ay süreyle INH kullanımı ilk seçenek olarak tercih edilmelidir.[105, 106] Tedavi süresince hem anne hem bebeğin piridoksin profilaksisi kullanması önerilir (katılım puanı: 4.92).[107]

Öneri 39: INH kullanımı uygun olmayan emziren hastalarda RIF tedavisi alternatif olarak tercih edilebilir (katılım puanı: 4.92).[108, 109]

Tartışma

Bu öneri seti, b/tsDMARD tedavisi başlanması planlanan ve bu tedaviler başlandıktan sonra TB açısından riskleri belirleme, uygun taramaları yapma ve tedavi protokollerini belirleme konularında klinisyenlere rehberlik etmesi için hazırlanmıştır. TB açısından Türkiye koşulları göz önünde bulundurulmuş, literatürdeki kanıtlar yaklaşık yirmi beş yıllık biyolojik ajan kullanım tecrübesi ile birleştirilerek öneriler geliştirilmiştir. Genel olarak önerilerin ortalama kabul puan oranları oldukça yüksektir. Önerilerin her bir hasta için uygulanması ancak hastanın kişisel ve tıbbi özellikleri de göz önünde bulundurularak mümkündür ve hastanın takibini yapan klinisyenin tercihi öncelikli olmalıdır.

Türkiye’de Sağlık Bakanlığı Tüberküloz Tanı ve Tedavi Rehberi belli aralıklarla güncellenmektedir. En son güncelleme 2019 yılında yapılmıştır.[37] Biyolojik ajan kullanan hastalarda TB rehberi 2016 yılında sadece anti-TNF ilaçları kapsayacak şekilde yapılmıştır.[110] 2016 yılında yayınlanan rehber, nispeten daha düşük ve sadece anti-TNF ilaçlardan oluşan klinik tecrübe ile hazırlanmış, romatoloji uzmanlarından daha çok TB ile ilgilenen göğüs hastalıkları ve uzmanlarını görüş ve önerilerini yansıtan bir rapordur. Geçen on yıllık süreçte bDMARD’lerin çeşitliliği artmış, tsDMARD’ler yaygın olarak kullanılmaya başlanmış, bu ajanları kullanan hastalarda TB verileri hakkında kayıt kütükleri dahil birçok kaynakta yeni bilimsel kanıtlar yayınlamıştır. Bu öneri setinde, hem anti-TNF ajanlarla (infliximab, adalimumab, golimumab, certolizumab ve etanercept) ilgili öneriler güncellenmiş, hem de diğer bDMARD’ler olan IL-6 antagonistleri (tocilizumab, sarilimumab, calakizumab), CTLA-4 inhibitörü (abatacept), IL-1 antagonistleri (anakinra ve kanakinumab), anti-CD-20 (rituksimab), anti-IL-17 (ixekizumab, sekukinumab), IL-23 ve 12/23 inhibitörleri (guselkumab, rizankizumab, ustekinumab) ve tsDMARD’ler kategorisindeki Janus kinaz inhibitörleri (tofacitinib, baricitinib, upadacitinib) kapsayacak şekilde genişletilmiştir. 2016 yılında rehberde, latent taramasında TDT ve IGRA testleri benzer etkinlikte görülmüş, sadece psöriasizli hastalarda IGRA testlerinin öncelikli kullanılması önerilmiştir. Bizim bu çalışmamızda, IGRA testlerinin latent TB taramasında yüksek özgüllük ve duyarlılık göstermesi, BCG aşısından daha az etkilenmesi nedeni ile ulaşılabilmesi halinde tüm b/tsDMARD’ler öncesinde IGRA testleri önceliklendirilmiştir. Ayrıca, gebelik ve emzirme dönemi gibi özel durumlarda TB tarama, tedavi ve bDMARD kullanımı konuları hakkında öneriler sunulmuştur.

Romatoloji alanında en büyük katılımlı kuruluşlar olan Avrupa Romatoloji Dernekleri Birliği (EULAR) ve Amerikan Romatoloji Koleji (ACR), romatizmal hastalıkların tanı, tedavi ve eşlik eden durumları dahil birçok konuda kılavuzlar yayınlamaktadır. Bu kuruluşlar TB konusunda da farklı dönemlerde öneriler sunmuştur. EULAR 2022 yılında TB dahil kronik ve fırsatçı enfeksiyonlar için tarama ve koruyucu tedavi önerilerini sunmuştur.[3, 34] Bu öneri setinde TB için en dikkati çeken vurgu BCG aşılaması, TB yükü ve ilaç direnci gibi farklılıklar nedeniyle ulusal kılavuzların takip edilmesi önerisidir. ACR’nin yaklaşımı ise Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ve Amerikan Toraks Derneği (ATS) önerilerinin uygulanması olmuştur. ATS ve CDC önerileri ABD’deki TB verileri üzerine geliştirilmiştir.[111] Bizim önerilerimiz de Türkiye’deki TB verileri, BCG aşılaması ve klinik tecrübeye göre Türkiye’deki hekimlere rehberlik etmesi için hazırlanmıştır. Ulusal TB verileri zamanla değişim gösterebilir. Bu nedenle, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından yayımlanan ve yıllar içinde revize edilen Ulusal Tüberküloz Rehberini takip edilmeli, gerekirse önerilerin güncellemesi düşünülmelidir.

TB ve TB aktivasyon/reaktivasyon riskini arttıran ilaçların kullanımı sadece romatoloji uzmanlarının ilgi alanında değildir. Ancak, romatoloji uzmanları b/tsDMARD’leri en yaygın ve en uzun süredir kullanan, en yüksek tecrübeye sahip uzmanlık alanıdır. Enflamasyon temelli patogeneze sahip hastalıkların tedavisi ile ilgilenen gastroenteroloji, dermatoloji ve göz hastalıklarının da konuya ilgisi yadsınamaz. Öneri setinin sadece romatoloji uzmanlarının yer aldığı bir çalışma grubu tarafından hazırlanmış olmasına rağmen, bu öneriler romatoloji uzmanları kadar b/tsDMARD’leri kullanan diğer bilim alanlarında da latent ve aktif TB yönetiminde rehberlik edecektir. Bu öneri setinin en önemli kısıtlıklarından biri, çalışma grubunda TB yönetiminde deneyimli göğüs hastalıkları ve enfeksiyon hastalıkları uzmanlarının ve b/tsDMARD kullanım tecrübesi olan diğer bilim alanlarından temsilcilerinin yer almamasıdır. Konunun tüm taraflarının katılımı ile oluşturulacak bir çalışma grubu tarafından ulusal bir konsensus raporunun hazırlanması temennimizdir.

Sonuç

Sonuç olarak, bu öneri seti Türkiye’de bDMARD ve tsDMARD ajanlar ile hasta tedavisi yapan klinisyenlere TB taraması ve tedavisi hakkında rehber bir kaynak olarak hazırlanmıştır.

Bu makalenin İngilizce versiyonu daha önce yayımlanmıştır: Bes C, Deniz R, Ekici M, et al. Recommendations of the Turkish Society for Rheumatology on tuberculosis screening and treatment in patients receiving advanced antirheumatic drug therapy. J Turk Soc Rheumatol. 2026;18(2):140-149. doi: 10.4274/raed.galenos.2026.07078.

Yazarlık Katkıları

Konsept: C.B., R.D., M.E., U.İ., B.İ., Z.Ö., Ş.Ç.S., M.S., V.Y., Ş.E., T.K., İ.E., Dizayn: C.B., R.D., M.E., U.İ., B.İ., Z.Ö., Ş.Ç.S., M.S., V.Y., Ş.E., T.K., İ.E., Veri Toplama veya İşleme: C.B., R.D., M.E., U.İ., B.İ., Z.Ö., Ş.Ç.S., M.S., V.Y., Ş.E., T.K., İ.E., Analiz veya Yorumlama: C.B., R.D., M.E., U.İ., B.İ., Z.Ö., Ş.Ç.S., M.S., V.Y., Ş.E., T.K., İ.E., Literatür Arama: C.B., R.D., M.E., U.İ., B.İ., Z.Ö., Ş.Ç.S., M.S., V.Y., Ş.E., T.K., İ.E., Yazan: C.B., R.D., M.E., U.İ., B.İ., Z.Ö., Ş.Ç.S., M.S., V.Y., Ş.E., T.K., İ.E.
Çıkar Çatışması: Yazarlar tarafından çıkar çatışması bildirilmemiştir.
Finansal Destek: Yazarlar tarafından finansal destek almadıkları bildirilmiştir.

Kaynaklar

1
Centers for Disease Control and Prevention. About active tuberculosis disease [Internet]. Atlanta: Centers for Disease Control and Prevention; 2024. Erişim linki: https://www.cdc.gov/tb/about/active-tuberculosis-disease.html
CrossRef PubMed Google Scholar
2
Evangelatos G, Koulouri V, Iliopoulos A, Fragoulis GE. Tuberculosis and targeted synthetic or biologic DMARDs, beyond tumor necrosis factor inhibitors. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2020;12:1759720X20930116.
CrossRef PubMed Google Scholar
3
Fragoulis GE, Dey M, Zhao S, et al. Systematic literature review informing the 2022 EULAR recommendations for screening and prophylaxis of chronic and opportunistic infections in adults with autoimmune inflammatory rheumatic diseases. RMD Open. 2022;8:e002726.
CrossRef
4
Gualano G, Mencarini P, Lauria FN, et al. Tuberculin skin test - outdated or still useful for latent TB infection screening? Int J Infect Dis. 2019;80S:S20-2.
CrossRef PubMed Google Scholar
5
Pai M, Zwerling A, Menzies D. Systematic review: T-cell-based assays for the diagnosis of latent tuberculosis infection: an update. Ann Intern Med. 2008;149:177-84.
CrossRef PubMed Google Scholar
6
Uzorka JW, Wallinga J, Kroft LJM, Ottenhoff THM, Arend SM. Radiological signs of latent tuberculosis on chest radiography: a systematic review and meta-analysis. Open Forum Infect Dis. 2019;6:ofz313.
CrossRef PubMed Google Scholar
7
Auguste P, Tsertsvadze A, Pink J, et al. Comparing interferon-gamma release assays with tuberculin skin test for identifying latent tuberculosis infection that progresses to active tuberculosis: systematic review and meta-analysis. BMC Infect Dis. 2017;17:200.
CrossRef
8
Diel R, Goletti D, Ferrara G, et al. Interferon-γ release assays for the diagnosis of latent Mycobacterium tuberculosis infection: a systematic review and meta-analysis. Eur Respir J. 2011;37:88-99. Erratum in: Eur Respir J. 2012;39:793.
9
Lalvani A, Millington KA. Screening for tuberculosis infection prior to initiation of anti-TNF therapy. Autoimmun Rev. 2008;8:147-52.
CrossRef PubMed Google Scholar
10
Lee JH, Sohn HS, Chun JH, et al. Poor agreement between QuantiFERON-TB Gold test and tuberculin skin test results for the diagnosis of latent tuberculosis infection in rheumatoid arthritis patients and healthy controls. Korean J Intern Med. 2014;29:76-84.
11
Mancuso JD, Mazurek GH, Tribble D, et al. Discordance among commercially available diagnostics for latent tuberculosis infection. Am J Respir Crit Care Med. 2012;185:427-34.
CrossRef
12
Oh CE, Ortiz-Brizuela E, Bastos ML, Menzies D. Comparing the diagnostic performance of QuantiFERON-TB Gold plus to other tests of latent tuberculosis infection: a systematic review and meta-analysis. Clin Infect Dis. 2021;73:e1116-25.
CrossRef PubMed Google Scholar
13
Pang YK. Close contact investigation of TB in high-burden, low- and middle-income countries. Malays Fam Physician. 2014;9:11-7.
PubMed
14
Shleider Carnero Canales C, Marquez Cazorla J, Furtado Torres AH, et al. Advances in diagnostics and drug discovery against resistant and latent tuberculosis infection. Pharmaceutics. 2023;15:2409.
CrossRef
15
World Health Organization. WHO consolidated guidelines on tuberculosis: module 4: treatment: drug-resistant tuberculosis treatment. Geneva: World Health Organization; 2020. Erişim linki: https://www.who.int/publications/i/item/9789240007048
CrossRef PubMed Google Scholar
16
European Centre for Disease Prevention and Control. 2018. Erişim linki: https://www.ecdc.europa.eu/en
17
Carranza C, Pedraza-Sanchez S, de Oyarzabal-Mendez E, Torres M. Diagnosis for latent tuberculosis infection: new alternatives. Front Immunol. 2020;11:2006.
CrossRef PubMed Google Scholar
18
Goletti D, Delogu G, Matteelli A, Migliori GB. The role of IGRA in the diagnosis of tuberculosis infection, differentiating from active tuberculosis, and decision making for initiating treatment or preventive therapy of tuberculosis infection. Int J Infect Dis. 2022;124(Suppl 1):S12-9.
CrossRef PubMed Google Scholar
19
Kim HW, Kwon OC, Han SH, Park MC. Positive conversion of interferon-γ release assay in patients with rheumatic diseases treated with biologics. Rheumatol Int. 2020;40:471-9.
CrossRef PubMed Google Scholar
20
Lagrange PH, Thangaraj SK, Dayal R, et al. A toolbox for tuberculosis (TB) diagnosis: an Indian multi-centric study (2006-2008); evaluation of serological assays based on PGL-Tb1 and ESAT-6/CFP10 antigens for TB diagnosis. PLoS One. 2014;9:e96367.
CrossRef
21
Scholman T, Straub M, Sotgiu G, et al. Superior sensitivity of ex vivo IFN-γ release assays as compared to skin testing in immunocompromised patients. Am J Transplant. 2015;15:2616-24.
22
Zhang Y, Zhou G, Shi W, et al. Comparing the diagnostic performance of QuantiFERON-TB Gold Plus with QFT-GIT, T-SPOT.TB and TST: a systematic review and meta-analysis. BMC Infect Dis. 2023;23:40.
CrossRef
23
Targeted tuberculin testing and treatment of latent tuberculosis infection. This official statement of the American Thoracic Society was adopted by the ATS Board of Directors, July 1999. This is a Joint Statement of the American Thoracic Society (ATS) and the Centers for Disease Control and Prevention (CDC). This statement was endorsed by the Council of the Infectious Diseases Society of America. (IDSA), September 1999, and the sections of this statement. Am J Respir Crit Care Med. 2000;161:S221-47.
24
Jung YJ, Woo HI, Jeon K, et al. The significance of sensitive interferon gamma release assays for diagnosis of latent tuberculosis infection in patients receiving tumor necrosis factor-α antagonist therapy. PLoS One. 2015;10:e0141033.
CrossRef
25
Pai M, Behr M. Latent Mycobacterium tuberculosis infection and interferon-gamma release assays. Microbiol Spectr. 2016;4.
CrossRef PubMed Google Scholar
26
Centers for Disease Control and Prevention. Self-study modules on tuberculosis: module 3: targeted testing and the diagnosis of latent tuberculosis infection and tuberculosis disease. Atlanta: Centers for Disease Control and Prevention; 2019. Erişim linki: https://www.cdc.gov/tb/media/pdfs/Self_Study_Module_3_Testing_and_Diagnosis_of_Latent_TB_Infection_and_TB_Disease.pdf
27
Cantini F, Nannini C, Niccoli L, et al.; SAFEBIO (Italian multidisciplinary task force for screening of tuberculosis before and during biologic therapy). Guidance for the management of patients with latent tuberculosis infection requiring biologic therapy in rheumatology and dermatology clinical practice. Autoimmun Rev. 2015;14:503-9.
28
Dobler CC. Biologic agents and tuberculosis. Microbiol Spectr. 2016;4.
CrossRef PubMed Google Scholar
29
Emer JJ, Frankel A, Zeichner JA. A practical approach to monitoring patients on biological agents for the treatment of psoriasis. J Clin Aesthet Dermatol. 2010;3:20-6.
PubMed
30
Agarwal SK. Biologic agents in rheumatoid arthritis: an update for managed care professionals. J Manag Care Pharm. 2011;17(9 Suppl B):S14-8.
CrossRef PubMed Google Scholar
31
Chen DY, Shen GH, Chen YM, Chen HH, Hsieh CW, Lan JL. Biphasic emergence of active tuberculosis in rheumatoid arthritis patients receiving TNFα inhibitors: the utility of IFNγ assay. Ann Rheum Dis. 2012;71:231-7.
CrossRef PubMed Google Scholar
32
Singh JA, Saag KG, Bridges SL Jr, et al. 2015 American College of Rheumatology Guideline for the treatment of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheumatol. 2016;68:1-26.
CrossRef
33
Son CN, Jun JB, Kim JH, Sung IH, Yoo DH, Kim TH. Follow-up testing of interferon-gamma release assays are useful in ankylosing spondylitis patients receiving anti-tumor necrosis factor alpha for latent tuberculosis infection. J Korean Med Sci. 2014;29:1090-3.
CrossRef PubMed Google Scholar
34
Fragoulis GE, Nikiphorou E, Dey M, et al. 2022 EULAR recommendations for screening and prophylaxis of chronic and opportunistic infections in adults with autoimmune inflammatory rheumatic diseases. Ann Rheum Dis. 2023;82:742-53.
35
Goletti D, Petrone L, Ippolito G, Niccoli L, Nannini C, Cantini F. Preventive therapy for tuberculosis in rheumatological patients undergoing therapy with biological drugs. Expert Rev Anti Infect Ther. 2018;16:501-12.
CrossRef PubMed Google Scholar
36
Iannone F, Cantini F, Lapadula G. Diagnosis of latent tuberculosis and prevention of reactivation in rheumatic patients receiving biologic therapy: international recommendations. J Rheumatol Suppl. 2014;91:41-6.
CrossRef PubMed Google Scholar
37
T.C. Sağlık Bakanlığı. Tüberküloz tanı ve tedavi rehberi. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2019. Yayın No: 1129. Erişim linki: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tuberkuloz-db/Dokumanlar/Rehberler/Tuberkuloz_Tani_ve_Tedavi_Rehberi.pdf
38
Cantini F, Lubrano E, Marchesoni A, et al. Latent tuberculosis infection detection and active tuberculosis prevention in patients receiving anti-TNF therapy: an Italian nationwide survey. Int J Rheum Dis. 2016;19:799-805.
39
Petruccioli E, Petrone L, Chiacchio T, et al. Mycobacterium tuberculosis immune response in patients with immune-mediated ınflammatory disease. Front Immunol. 2021;12:716857.
40
World Health Organization. Latent tuberculosis infection: updated and consolidated guidelines for programmatic management. Geneva: World Health Organization; 2018. Erişim linki: https://www.who.int/publications/i/item/9789241550239
41
Ruan QL, Huang XT, Yang QL, et al. Efficacy and safety of weekly rifapentine and isoniazid for tuberculosis prevention in Chinese silicosis patients: a randomized controlled trial. Clin Microbiol Infect. 2021;27:576-82.
42
Anton C, Machado FD, Ramirez JMA, et al. Latent tuberculosis infection in patients with rheumatic diseases. J Bras Pneumol. 2019;45:e20190023.
43
Camacho A, Pérez-Camacho I, Rivero A, et al. [Use of rifampicin plus pyrazinamide for antituberculosis prophylaxis does not increase the risk of severe hepatotoxicity in HIV patients: meta-analysis of randomized controlled clinical trials]. Enferm Infecc Microbiol Clin. 2010;28:239-44.
44
Torre-Cisneros J, San-Juan R, Rosso-Fernández CM, et al. Tuberculosis prophylaxis with levofloxacin in liver transplant patients is associated with a high incidence of tenosynovitis: safety analysis of a multicenter randomized trial. Clin Infect Dis. 2015;60:1642-9.
45
Malik AA, Becerra MC, Lash TL,e t al. Risk factors for adverse events in household contacts prescribed preventive treatment for drug-resistant tuberculosis exposure. Clin Infect Dis. 2021;72:1709-15.
46
Marks SM, Mase SR, Morris SB. Systematic review, meta-analysis, and cost-effectiveness of treatment of latent tuberculosis to reduce progression to multidrug-resistant tuberculosis. Clin Infect Dis. 2017;64:1670-7. Erratum in: Clin Infect Dis. 2017;65:1433-4.
CrossRef PubMed Google Scholar
47
A double-blind placebo-controlled clinical trial of three antituberculosis chemoprophylaxis regimens in patients with silicosis in Hong Kong. Hong Kong Chest Service/Tuberculosis Research Centre, Madras/British Medical Research Council. Am Rev Respir Dis. 1992;145:36-41.
48
Fornaro M, Stano S, Goletti D, et al. Prevalence and management of tuberculosis infection in Apulian rheumatologic patients treated with biologics: an observational cohort 10-year study from the BIOPURE registry. Eur J Clin Invest. 2023;53:e13913.
49
Golub JE, Cohn S, Saraceni V, et al. Long-term protection from isoniazid preventive therapy for tuberculosis in HIV-infected patients in a medium-burden tuberculosis setting: the TB/HIV in Rio (THRio) study. Clin Infect Dis. 2015;60:639-45.
50
Huang SF, Chen MH, Wang FD, Tsai CY, Fung CP, Su WJ. Efficacy of isoniazid salvage therapy for latent tuberculosis infection in patients with immune-mediated inflammatory disorders - a retrospective cohort study in Taiwan. J Microbiol Immunol Infect. 2018;51:784-93.
CrossRef PubMed Google Scholar
51
Kwon M, Sung M, Kwon YJ, et al. Active tuberculosis risk with tumor necrosis factor inhibitors after treating latent tuberculosis. J Clin Rheumatol. 2014;20:68-73.
52
Song YJ, Cho SK, Kim H, et al. Risk of tuberculosis development in patients with rheumatoid arthritis receiving targeted therapy: a prospective single center cohort study. J Korean Med Sci. 2021;36:e70.
CrossRef
53
Teixeira LAA, Santos B, Correia MG, et al. Long-term protective effect of tuberculosis preventive therapy in a medium/high tuberculosis incidence setting. Clin Infect Dis. 2024;78:1321-7.
54
Jo KW, Hong Y, Jung YJ, et al. Incidence of tuberculosis among anti-tumor necrosis factor users in patients with a previous history of tuberculosis. Respir Med. 2013;107:1797-802.
55
Ozguler Y, Hatemi G, Ugurlu S, et al. Re-initiation of biologics after the development of tuberculosis under anti-TNF therapy. Rheumatol Int. 2016;36:1719-25.
56
Dobler CC. Biological agents and tuberculosis: risk estimates and screening strategies. Int J Rheum Dis. 2015;18:264-7.
CrossRef PubMed Google Scholar
57
Ramos JF, Batista MV, Costa SF. Tuberculosis in hematopoietic stem cell transplant recipients. Mediterr J Hematol Infect Dis. 2013;5:e2013061.
CrossRef PubMed Google Scholar
58
Keane J. Tumor necrosis factor blockers and reactivation of latent tuberculosis. Clin Infect Dis. 2004;39:300-2.
CrossRef PubMed Google Scholar
59
Chen YH, de Carvalho HM, Kalyoncu U, et al. Tuberculosis and viral hepatitis infection in Eastern Europe, Asia, and Latin America: impact of tumor necrosis factor-α inhibitors in clinical practice. Biologics. 2018;12:1-9.
60
Wallis RS. Reactivation of latent tuberculosis by TNF blockade: the role of interferon gamma. J Investig Dermatol Symp Proc. 2007;12:16-21.
CrossRef PubMed Google Scholar
61
Keane J, Bresnihan B. Tuberculosis reactivation during immunosuppressive therapy in rheumatic diseases: diagnostic and therapeutic strategies. Curr Opin Rheumatol. 2008;20:443-9.
CrossRef PubMed Google Scholar
62
Cantini F, Niccoli L, Goletti D. Adalimumab, etanercept, infliximab, and the risk of tuberculosis: data from clinical trials, national registries, and postmarketing surveillance. J Rheumatol Suppl. 2014;91:47-55.
63
Cantini F, Nannini C, Niccoli L, Petrone L, Ippolito G, Goletti D. Risk of tuberculosis reactivation in patients with rheumatoid arthritis, ankylosing spondylitis, and psoriatic arthritis receiving non-anti-TNF-targeted biologics. Mediators Inflamm. 2017;2017:8909834.
CrossRef PubMed Google Scholar
64
Cantini F, Niccoli L, Goletti D. Tuberculosis risk in patients treated with non-anti-tumor necrosis factor-α (TNF-α) targeted biologics and recently licensed TNF-α inhibitors: data from clinical trials and national registries. J Rheumatol Suppl. 2014;91:56-64.
CrossRef PubMed Google Scholar
65
Burmester GR, Kremer JM, Van den Bosch F, et al. Safety and efficacy of upadacitinib in patients with rheumatoid arthritis and inadequate response to conventional synthetic disease-modifying anti-rheumatic drugs (SELECT-NEXT): a randomised, double-blind, placebo-controlled phase 3 trial. Lancet. 2018;391:2503-12.
CrossRef
66
Cantini F, Blandizzi C, Niccoli L, Petrone L, Goletti D. Systematic review on tuberculosis risk in patients with rheumatoid arthritis receiving inhibitors of Janus Kinases. Expert Opin Drug Saf. 2020;19:861-72.
CrossRef PubMed Google Scholar
67
Cohen SB, Tanaka Y, Mariette X, et al. Long-term safety of tofacitinib for the treatment of rheumatoid arthritis up to 8.5 years: integrated analysis of data from the global clinical trials. Ann Rheum Dis. 2017;76:1253-62.
68
Gladman DD, Dougados M, Marzo-Ortega H, et al. Long-term tofacitinib efficacy and safety in psoriatic arthritis with or without prior biologic DMARD exposure: a post hoc analysis. Rheumatol Adv Pract. 2025;9:rkaf008.
CrossRef PubMed Google Scholar
69
Smolen JS, Pangan AL, Emery P, et al. Upadacitinib as monotherapy in patients with active rheumatoid arthritis and inadequate response to methotrexate (SELECT-MONOTHERAPY): a randomised, placebo-controlled, double-blind phase 3 study. Lancet. 2019;393:2303-11. Erratum in: Lancet. 2019;393:2590.
CrossRef
70
Souto A, Maneiro JR, Salgado E, Carmona L, Gomez-Reino JJ. Risk of tuberculosis in patients with chronic immune-mediated inflammatory diseases treated with biologics and tofacitinib: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials and long-term extension studies. Rheumatology (Oxford). 2014;53:1872-85.
CrossRef PubMed Google Scholar
71
Winthrop KL, Park SH, Gul A, et al. Tuberculosis and other opportunistic infections in tofacitinib-treated patients with rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis. 2016;75:1133-8.
72
Deodhar A, Gottlieb AB, Boehncke WH, et al.; CNTO1959PSA2001 Study Group. Efficacy and safety of guselkumab in patients with active psoriatic arthritis: a randomised, double-blind, placebo-controlled, phase 2 study. Lancet. 2018;391:2213-24.
73
Mease P, Roussou E, Burmester GR, et al. Safety of ixekizumab in patients with psoriatic arthritis: results from a pooled analysis of three clinical trials. Arthritis Care Res (Hoboken). 2019;71:367-78.
74
Mease PJ, Kellner H, Morita A, et al. Long-term efficacy and safety of risankizumab in patients with active psoriatic arthritis: results from a 76-week phase 2 randomized trial. Rheumatol Ther. 2022;9:1361-75.
75
Mease PJ, Rahman P, Gottlieb AB, et al.; DISCOVER-2 Study Group. Guselkumab in biologic-naive patients with active psoriatic arthritis (DISCOVER-2): a double-blind, randomised, placebo-controlled phase 3 trial. Lancet. 2020;395:1126-36. Erratum in: Lancet. 2020;395:1114.
76
Reich K, Gooderham M, Thaçi D, et al. Risankizumab compared with adalimumab in patients with moderate-to-severe plaque psoriasis (IMMvent): a randomised, double-blind, active-comparator-controlled phase 3 trial. Lancet. 2019;394:576-86. Erratum in: Lancet. 2019;394:564.
CrossRef
77
van der Heijde D, Cheng-Chung Wei J, Dougados M, et al.; COAST-V study group. Ixekizumab, an interleukin-17A antagonist in the treatment of ankylosing spondylitis or radiographic axial spondyloarthritis in patients previously untreated with biological disease-modifying anti-rheumatic drugs (COAST-V): 16 week results of a phase 3 randomised, double-blind, active-controlled and placebo-controlled trial. Lancet. 2018;392:2441-51.
78
Lima LM, Aurilio RB, Fonseca AR, Parente AAAI, Sant’Anna MFBP, Sant’Anna CC. Tuberculosis in children and adolescents with rheumatic diseases using biologic agents: an integrative review. Rev Paul Pediatr. 2023;42:e2022084.
CrossRef PubMed Google Scholar
79
Romiti R, Valenzuela F, Chouela EN, et al. Prevalence and outcome of latent tuberculosis in patients receiving ixekizumab: integrated safety analysis from 11 clinical trials of patients with plaque psoriasis. Br J Dermatol. 2019;181:202-3.
80
Kavanaugh A, Puig L, Gottlieb AB, et al.; PSUMMIT 1 Study Group. Maintenance of clinical efficacy and radiographic benefit through two years of ustekinumab therapy in patients with active psoriatic arthritis: results from a randomized, placebo-controlled phase III trial. Arthritis Care Res (Hoboken). 2015;67:1739-49.
81
McInnes IB, Kavanaugh A, Gottlieb AB, et al.; PSUMMIT 1 Study Group. Efficacy and safety of ustekinumab in patients with active psoriatic arthritis: 1 year results of the phase 3, multicentre, double-blind, placebo-controlled PSUMMIT 1 trial. Lancet. 2013;382:780-9.
82
Ritchlin C, Rahman P, Kavanaugh A, et al.; PSUMMIT 2 Study Group. Efficacy and safety of the anti-IL-12/23 p40 monoclonal antibody, ustekinumab, in patients with active psoriatic arthritis despite conventional non-biological and biological anti-tumour necrosis factor therapy: 6-month and 1-year results of the phase 3, multicentre, double-blind, placebo-controlled, randomised PSUMMIT 2 trial. Ann Rheum Dis. 2014;73:990-9.
83
van Vollenhoven RF, Emery P, Bingham CO 3rd, et al. Long-term safety of rituximab in rheumatoid arthritis: 9.5-year follow-up of the global clinical trial programme with a focus on adverse events of interest in RA patients. Ann Rheum Dis. 2013;72:1496-502.
84
Cantini F, Prignano F, Goletti D. Restarting biologics and management of patients with flares of inflammatory rheumatic disorders or psoriasis during active tuberculosis treatment. J Rheumatol Suppl. 2014;91:78-82.
CrossRef PubMed Google Scholar
85
Brehm TT, Reimann M, Köhler N, Lange C. (Re-)introduction of TNF antagonists and JAK inhibitors in patients with previous tuberculosis: a systematic review. Clin Microbiol Infect. 2024;30:989-98.
CrossRef PubMed Google Scholar
86
Chiu YM, Chen DY. Infection risk in patients undergoing treatment for inflammatory arthritis: non-biologics versus biologics. Expert Rev Clin Immunol. 2020;16:207-28.
CrossRef PubMed Google Scholar
87
Kerschbaumer A, Smolen JS, Ferreira RJO, et al. Efficacy and safety of pharmacological treatment of psoriatic arthritis: a systematic literature research informing the 2023 update of the EULAR recommendations for the management of psoriatic arthritis. Ann Rheum Dis. 2024;83:760-74.
88
Murdaca G, Negrini S, Pellecchio M, et al. Update upon the infection risk in patients receiving TNF alpha inhibitors. Expert Opin Drug Saf. 2019;18:219-29.
CrossRef
89
Gialouri CG, Evangelatos G, Fragoulis GE. Choosing the appropriate target for the treatment of psoriatic arthritis: TNFα, IL-17, IL-23 or JAK inhibitors? Mediterr J Rheumatol. 2022;33(Suppl 1):150-61.
CrossRef PubMed Google Scholar
90
Ji X, Hu L, Wang Y, et al. Risk of tuberculosis in patients with rheumatoid arthritis treated with biological and targeted drugs: meta-analysis of randomized clinical trials. Chin Med J (Engl). 2022;135:409-15.
91
Kolli SS, Kepley AL, Cline A, Feldman SR. A safety review of recent advancements in the treatment of psoriasis: analysis of clinical trial safety data. Expert Opin Drug Saf. 2019;18:523-36.
CrossRef PubMed Google Scholar
92
Zhang Z, Deng W, Wu Q, Sun L. Tuberculosis, hepatitis B and herpes zoster in tofacitinib-treated patients with rheumatoid arthritis. Immunotherapy. 2019;11:321-33.
CrossRef
93
Chalid MT, Puspawaty D, Tahir AM, Najdah H, Massi MN. Tuberculin test versus interferon gamma release assay in pregnant women with household contacts of tuberculosis patients. Int J Mycobacteriol. 2022;11:364-70.
CrossRef PubMed Google Scholar
94
Kaplan SR, Escudero JN, Mecha J, et al. Interferon gamma release assay and tuberculin skin test performance in pregnant women living with and without HIV. J Acquir Immune Defic Syndr. 2022;89:98-107.
CrossRef
95
Lighter-Fisher J, Surette AM. Performance of an interferon-gamma release assay to diagnose latent tuberculosis infection during pregnancy. Obstet Gynecol. 2012;119:1088-95. Erratum in: Obstet Gynecol. 2012;120:399.
CrossRef PubMed Google Scholar
96
American Thoracic Society. Medical section of the American Lung Association: treatment of tuberculosis and tuberculosis infection in adults and children. Am Rev Respir Dis. 1986;134:355-63.
CrossRef PubMed Google Scholar
97
Czeizel AE, Rockenbauer M, Olsen J, Sørensen HT. A population-based case-control study of the safety of oral anti-tuberculosis drug treatment during pregnancy. Int J Tuberc Lung Dis. 2001;5:564-8.
PubMed
98
Franks AL, Binkin NJ, Snider DE Jr, Rokaw WM, Becker S. Isoniazid hepatitis among pregnant and postpartum Hispanic patients. Public Health Rep. 1989;104:151-5.
PubMed
99
Snider DE Jr, Layde PM, Johnson MW, Lyle MA. Treatment of tuberculosis during pregnancy. Am Rev Respir Dis. 1980;122:65-79.
CrossRef PubMed Google Scholar
100
Wachstein M. Evidence for abnormal vitamin B6 metabolism in pregnancy and various disease states. Am J Clin Nutr. 1956;4:369-73; discussion, 373-7.
CrossRef PubMed Google Scholar
101
Steen JS, Stainton-Ellis DM. Rifampicin in pregnancy. Lancet. 1977;2:604-5.
CrossRef PubMed Google Scholar
102
Bothamley G. Drug treatment for tuberculosis during pregnancy: safety considerations. Drug Saf. 2001;24:553-65.
CrossRef PubMed Google Scholar
103
Chouraqui JP, Bessard G, Favier M, Kolodie L, Rambaud P. Hémorragie par avitaminose k chez la femme enceinte et le nouveau-né. Rôle éventuel de la rifampicine. A propos de 2 observations [Haemorrhage associated with vitamin K deficiency in pregnant women and newborns. Relationship with rifampicin therapy in two cases]. Therapie. 1982;37:447-50. French.
104
Eggermont E, Logghe N, Van De Casseye W, et al. Haemorrhagic disease of the newborn in the offspring of rifampicin and isoniazid treated mothers. Acta Paediatr Belg. 1976;29:87-90.
105
Snider DE Jr, Powell KE. Should women taking antituberculosis drugs breast-feed? Arch Intern Med. 1984;144:589-90.
CrossRef PubMed Google Scholar
106
McKenzie SA, Macnab AJ, Katz G. Neonatal pyridoxine responsive convulsions due to isoniazid therapy. Arch Dis Child. 1976;51:567-8.
CrossRef PubMed Google Scholar
107
Kodadhala V, Gudeta A, Zerihun A, et al. Postpartum tuberculosis: a diagnostic and therapeutic challenge. Case Rep Pulmonol. 2016;2016:3793941.
CrossRef
108
Mittal H, Das S, Faridi MM. Management of newborn infant born to mother suffering from tuberculosis: current recommendations & gaps in knowledge. Indian J Med Res. 2014;140:32-9.
PubMed
109
American Academy of Pediatrics Committee on Drugs. Transfer of drugs and other chemicals into human milk. Pediatrics. 2001;108:776-89.
CrossRef
110
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Anti-TNF kullanan hastalarda tüberküloz rehberi. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2016. Erişim linki: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tuberkuloz-db/Dokumanlar/Rehberler/Anti-TNF_Kullanan_Hastalarda_TB_Rehberi.pdf
111
Sterling TR, Njie G, Zenner D, et al. Guidelines for the treatment of latent tuberculosis infection: recommendations from the National Tuberculosis Controllers Association and CDC, 2020. MMWR Recomm Rep. 2020;69:1-11.
Footer Logo
2024 ©️ Galenos Publishing House