Özet
Amaç
Takayasu arteritis (TAK), kadınlarda daha sık görülen, aort ve dallarını etkileyen nadir bir büyük damar vaskülitidir. Birçok kohort tanımlanmış olmasına rağmen, cinsiyete bağlı farklılıklar ve biyolojik tedavi kullanımının belirleyicileri henüz yeterince tanımlanmamıştır. Bu çalışma, Türkiye’de tek bir merkezdeki TAK hastalarının klinik özelliklerini, görüntüleme bulgularını ve tedavi yaklaşımlarını, cinsiyete dayalı karşılaştırmalara ve biyolojik tedavi başlangıcıyla ilişkili faktörlere odaklanarak incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem
Üçüncü basamak bir romatoloji kliniğinde 2017-2025 yılları arasında TAK tanısı almış hastalarda retrospektif bir gözlemsel analiz gerçekleştirildi. Demografik, klinik, laboratuvar ve anjiyografik veriler ile hastalık aktivite indeksleri toplandı. Tedavi rejimleri ve girişimsel işlemler belgelendi. Cinsiyete göre karşılaştırmalı analizler yapıldı ve biyolojik tedavi kullanımının öngörücüleri lojistik regresyon ile değerlendirildi.
Bulgular
Kohort 34 kadın (%85) ve 6 erkekten (%15) oluşuyordu ve yaş ortalaması 43,5 idi. Hastalığın başlangıcı erkeklerde daha geç ortaya çıktı (42,8’e karşı 32,1 yıl, p=0,048). En sık görülen anjiyografik tip tip 1’di (%42,5). Yorgunluk (%45) ve kladikasyo (%37,5) yaygınken, radial nabız azalması kadınlarda daha sıktı. Tüm hastalar glukokortikoid aldı ve metotreksat en sık kullanılan immünosüpresandı. Hastaların %45’ine biyolojik tedavi uygulandı. Biyolojik ajan kulllananlarda daha yüksek bazal C-reaktif protein, eritrosit sedimentasyon hızı, hastalık şiddet skoru ve pozitron emisyon tomografisi-bilgisayarlı tomografi (PET-BT) vasküler aktivite skoru saptandı ancak hiçbiri çok değişkenli analizde bağımsız öngörücüler olarak görülmedi.
Sonuç
Bu tek merkezli kohort kadınlarda daha sık görülen radial nabız kaybı dışında, cinsiyetler arasında genel olarak benzer klinik özellikler olduğunu ortaya koymaktadır. Yükselmiş inflamatuar belirteçler ve PET-BT vasküler aktivitesi biyolojik tedavi başlangıcıyla ilişkili bulunmuş, ancak güçlü öngörücü faktörler tanımlanamamıştır.
Anahtar Kelimeler:
Takayasu arteriti, antiromatizmal ilaçlar, cinsiyet farklılıkları
Kaynaklar
1Jennette JC, Falk RJ, Bacon PA, et al. 2012 revised International Chapel Hill Consensus Conference Nomenclature of Vasculitides. Arthritis Rheum. 2013;65:1-11.
2Trinidad B, Surmachevska N, Lala V. Takayasu arteritis. StatPearls [Internet]: StatPearls Publishing; 2023.
3Sanchez-Alvarez C, Crowson CS, Koster MJ, Warrington KJ. Prevalence of Takayasu arteritis: a population-based study. J Rheumatol. 2021;48:952.
4Rutter M, Bowley J, Lanyon PC, et al. A systematic review and meta-analysis of the incidence rate of Takayasu arteritis. Rheumatology (Oxford). 2021;60:4982-90.
5Russo RA, Katsicas MM. Takayasu arteritis. Front Pediatr. 2018;6:265.
6Sanchez-Alvarez C, Mertz LE, Thomas CS, Cochuyt JJ, Abril A. Demographic, clinical, and radiologic characteristics of a cohort of patients with Takayasu arteritis. Am J Med. 2019;132:647-51.
7Alibaz-Oner F, Direskeneli H. Update on Takayasu’s arteritis. Presse Med. 2015;44:e259-e65.
8Misra DP, Singh K, Rathore U, et al. The effectiveness of tocilizumab and its comparison with tumor necrosis factor alpha inhibitors for Takayasu arteritis: a systematic review and meta-analysis. Autoimmun Rev. 2023;22:103275.
9Dejaco C, Ramiro S, Bond M, et al. EULAR recommendations for the use of imaging in large vessel vasculitis in clinical practice: 2023 update. Ann Rheum Dis. 2024;83:741-51.
10de Leeuw K, Bijl M, Jager PL. Additional value of positron emission tomography in diagnosis and follow-up of patients with large vessel vasculitides. Clin Exp Rheumatol. 2004;22:S21-6.
11de Aguiar MF, Soares AM, de Souza AWS. Vascular interventions in Takayasu arteritis. Current Treatment Options in Rheumatology. 2024;10:25-33.
12Mont’Alverne AR, Paula LE, Shinjo SK. Features of the onset of Takayasu’s arteritis according to gender. Arq Bras Cardiol. 2013;101:359-63.
13Lim AY, Lee GY, Jang SY, et al. Gender differences in clinical and angiographic findings of patients with Takayasu arteritis. Clin Exp Rheumatol. 2015;33:S-132-7.
14Zhang Z, Wang W, Zhou M, Lu PYJ, Li Y, Chen Y. An observational study of sex differences in Takayasu arteritis in China: implications for worldwide regional differences. Ann Vasc Surg. 2020;66:309-17.
15Zhou J, Li J, Wang Y, et al. Age, sex and angiographic type-related phenotypic differences in inpatients with Takayasu arteritis: a 13-year retrospective study at a national referral center in China. Front Cardiovasc Med. 2023;10:1099144.
16Danda D, Goel R, Joseph G, et al. Clinical course of 602 patients with Takayasu’s arteritis: comparison between childhood-onset versus adult onset disease. Rheumatology (Oxford).2021;60:2246-55.
17de Araujo PC, Donato ANA, Franco AS, Echauri CEI, Shinjo SK. A retrospective cohort study of 203 patients with Takayasu arteritis: experience from a Brazilian tertiary center. Adv Rheumatology. 2025;65:37.
18Grayson PC, Ponte C, Suppiah R, et al. 2022 American College of Rheumatology/European Alliance of Associations for Rheumatology Classification Criteria for eosinophilic granulomatosis with polyangiitis. Ann Rheum Dis. 2022;81:309-14.
19Ponte C, Grayson PC, Robson JC, et al. 2022 American College of Rheumatology/EULAR classification criteria for giant cell arteritis. Ann Rheum Dis. 2022;81:1647-53.
20Hata A, Noda M, Moriwaki R, Numano F. Angiographic findings of Takayasu arteritis: new classification. Int J Cardiol. 1996;54:155-63.
21Watanabe Y, Miyata T, Tanemoto K. Current clinical features of new patients with Takayasu arteritis observed from cross-country research in Japan: age and sex specificity. Circulation. 2015;132:1701-9.
22Misra R, Danda D, Rajappa SM, et al. Development and initial validation of the Indian Takayasu Clinical Activity Score (ITAS2010). Rheumatology (Oxford). 2013;52:1795-801.
23Galli E, Muratore F, Mancuso P, et al. The role of PET/CT in disease activity assessment in patients with large vessel vasculitis. Rheumatology (Oxford). 2022;61:4809-16.
24Ureten K, Öztürk MA, Onat AM, et al. Takayasu’s arteritis: results of a university hospital of 45 patients in Turkey. Int J Cardiol. 2004;96:259-64.
25Gudbrandsson B, Molberg Ø, Garen T, Palm Ø. Prevalence, incidence, and disease characteristics of Takayasu arteritis by ethnic background: data from a large, population-based cohort resident in Southern Norway. Arthritis Care Res (Hoboken). 2017;69:278-85.
26Wan J, Wang T. FRI0376 Comparison of Clinical Characteristics of Patients with Takayasu’s Arteritis by Age and Gender. Ann Rheum Dis. 2016;75:570-1.
27Dammacco F, Cirulli A, Simeone A, et al. Takayasu arteritis: a cohort of Italian patients and recent pathogenetic and therapeutic advances. Clin Exp Med. 2021;21:49-62.
28Akay T, Harman A, Yücel E, et al. Diagnosis and treatment of takayasu arteritis in turkey: a single center results. Turk J Thorac Cardiovasc Surg. 2015;23.
29Yang L, Zhang H, Jiang X, et al. Clinical manifestations and longterm outcome for patients with Takayasu arteritis in China. J Rheumatol. 2014;41:2439-46.
30Shimizu Y, Murohara T. Takayasu arteritis in terms of disease duration and sex differences. Circ J. 2024;88:295-6.
31Tomelleri A, Campochiaro C, Sartorelli S, et al. Gender differences in clinical presentation and vascular pattern in patients with Takayasu arteritis. Scand J Rheumatol. 2019;48:482-90.
32Deniz R, Güzelbey T, Tanrikulu M, Bes C. AB1303 does combined arteritis damage score (CARDS) at the diagnosis of Takayasu’ arteritis predict the need for biologic therapy? Ann Rheum Dis. 2024;83(Suppl 1):1998-9.
33Mekinian A, Comarmond C, Resche-Rigon M, et al. Efficacy of biological-targeted treatments in Takayasu arteritis: multicenter, retrospective study of 49 patients. Circulation. 2015;132:1693-700.
34Sener S, Basaran O, Kaya Akca U, et al. Treatment of childhood-onset Takayasu arteritis: switching between anti-TNF and anti-IL-6 agents. Rheumatology (Oxford). 2022;61:4885-91.
35Aeschlimann FA, Eng SWM, Sheikh S, et al. Childhood Takayasu arteritis: disease course and response to therapy. Arthritis Res Ther. 2017;19:255.
36Batu ED, Sener S. A systematic review of anti-TNF and anti-IL-6 treatments for pediatric Takayasu arteritis: addressing a therapeutic dilemma. Pediatric Drugs. 2025;27:563-74.
