Özet
Anti-nötrofil sitoplazmik antikor (ANCA) asosiye vaskülitlerde (AAV), üst solunum yolu, deri, nörolojik sistem ve konstitüsyonel bulgularla birlikte kardiyak, renal ve pulmoner sistemleri tutan ve organ fonksiyon kaybı ya da yaşamı tehdit eden klinik tablolar gelişebilir. Bu nedenle erken tanı için hekimler arasında farkındalığın artırılması gerekmektedir. AAV şüphesi bulunan ve kutanöz vaskülit, kronik üst ve alt solunum yolu hastalıkları, hızlı ilerleyen böbrek fonksiyon bozukluğu, periferik nöropati gibi AAV tanısını düşündüren sistemik bulguları olan hastalarda, birincil tanı yöntemi olarak yüksek kaliteli antijen-spesifik yöntemle proteinaz-3 ANCA ve miyeloperoksidaz ANCA bakılmalıdır. AAV hastalarının vaskülitler konusunda deneyimli merkezler tarafından multidisipliner bir ekiple değerlendirilmesi akılcı yaklaşımdır. Teknolojik gelişmelerle birlikte tanı, ayırıcı tanı ve hastalık süresinin izleminde çeşitli laboratuvar, görüntüleme teknikleri ve girişimsel yöntemler kullanılmaktadır. Hastalık aktivitesinin ve organ hasarının değerlendirilmesinde çeşitli hastalık kompozit indekslerinden yararlanılmaktadır. AAV tedavisi, remisyon indüksiyonu ve idame tedavisi olmak üzere iki aşamada planlanmaktadır. Organ veya yaşamı tehdit eden olgularda, indüksiyon tedavisinde glukokortikoidlere ek olarak rituksimab veya siklofosfamid temelli rejimler önerilmektedir. Remisyon sağlandıktan sonra, nüksleri önlemek amacıyla idame tedavisine geçilir ve bu dönemde en sık tercih edilen ajan rituksimabdır. Glukokortikoidler, indüksiyon tedavisinin temel bileşenlerinden biri olmasına karşın, yapılan çalışmalar düşük doz glukokortikoid rejimlerinin standart dozlara benzer etkinlik gösterdiğini ve daha düşük enfeksiyon riski ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, rituksimab ve mepolizumab gibi biyolojik ilaçların kullanımıyla birlikte glukokortikoidler ve diğer immünsüpresiflere bağlı gelişen hasar gelişimi önemli oranda azalmıştır. Hastalar takipleri sırasında tedavi ilişkili yan etkiler ve komorbiditeler (hipertansiyon, osteoporoz, kardiyovasküler hastalıklar) açısından periyodik olarak taranmalı ve hastalara gerekli yaşam tarzı değişiklikleri önerilmelidir.
Anahtar Kelimeler:
Vaskülit, granülomatöz polianjiitis (GPA), eozinofilik granülomatöz polianjiitis (EGPA), mikroskopik polianjiitis (MPA), immünosüpresif tedavi, siklofosfamid, rituksimab, plazma değişimi, glukokortikoid, komorbidite, enfeksiyonlar
Kaynaklar
1Kitching AR, Anders HJ, Basu, N et al. Anca-associated vasculitis. Nat Rev Dis Primers. 2020;6:71.
2Sariyildiz E, Erpek E, Ozgur D, et al. Demographic and clinical profiling of anca-associated vasculitis in Turkey: a comprehensive analysis from turkish vasculitis study group (trvas) registry. 21st International Vasculitis Workshop. 2024:295.
3Monti S, Craven A, Klersy C, et al. Association between age at disease onset of anti-neutrophil cytoplasmic antibody-associated vasculitis and clinical presentation and short-term outcomes. Rheumatology (Oxford). 2021;60:617-28.
4Gómez-Puerta JA, Hernández-Rodríguez J, López-Soto A, Bosch X. Antineutrophil cytoplasmic antibody-associated vasculitides and respiratory disease. Chest. 2009;136:1101-11.
5Quinn KA, Gelbard A, Sibley C, et al. Subglottic stenosis and endobronchial disease in granulomatosis with polyangiitis. Rheumatology (Oxford, England). 2019;58:2203-11.
6Sacoto G, Boukhlal S, Specks U, Flores-Suárez LF, Cornec D. Lung involvement in anca-associated vasculitis. Presse Med. 2020;49:104039.
7Castañer E, Alguersuari A, Gallardo X, et al. When to suspect pulmonary vasculitis: radiologic and clinical clues. Radiographics.
8Feragalli B, Mantini C, Sperandeo M, et al. The lung in systemic vasculitis: radiological patterns and differential diagnosis. Br J Radiol. 2016;89:20150992.
9Kagiyama N, Takayanagi N, Kanauchi T, Ishiguro T, Yanagisawa T, Sugita Y. Antineutrophil cytoplasmic antibody-positive conversion and microscopic polyangiitis development in patients with idiopathic pulmonary fibrosis. BMJ Open Respir Res. 2015;2:e000058.
10Emmi G, Bettiol A, Gelain E, et al. Evidence-based guideline for the diagnosis and management of eosinophilic granulomatosis with polyangiitis. Nat Rev Rheumatol. 2023;19:378-393.
11Moiseev S, Novikov P, Jayne D, Mukhin N. End-stage renal disease in anca-associated vasculitis. Nephrol Dial Transplant. 2017;32:248-53.
12Bossuyt X, Cohen Tervaert JW, Arimura Y, et al. Position paper: revised 2017 international consensus on testing of ancas in granulomatosis with polyangiitis and microscopic polyangiitis. Nat Rev Rheumatol. 2017;13:683-92.
13Hellmich B, Sanchez-Alamo B, Schirmer JH, et al. Eular recommendations for the management of anca-associated vasculitis: 2022 update. Ann Rheum Dis. 2024;83:30-47.
14Maldonado F, Parambil JG, Yi ES, Decker PA, Ryu JH. Haemosiderin-laden macrophages in the bronchoalveolar lavage fluid of patients with diffuse alveolar damage. Eur Respir J. 2009;33:1361-6.
15Berden AE, Ferrario F, Hagen EC, et al. Histopathologic classification of anca-associated glomerulonephritis. J Am Soc Nephrol. 2010;21:1628-36.
16Berti A, Cornec-Le Gall E, Cornec D, et al. Incidence, prevalence, mortality and chronic renal damage of anti-neutrophil cytoplasmic antibody-associated glomerulonephritis in a 20-year population-based cohort. Nephrol Dial Transplant. 2019;34:1508-17.
17Brix SR, Noriega M, Tennstedt P, et al. Development and validation of a renal risk score in anca-associated glomerulonephritis. Kidney Int. 2018;94:1177-88.
18Armağan B, Karadağ Ö. Antineutrophil cytoplasmic antibody (ANCA)–associated vasculitides: differential diagnosis. J Rheumatol-Special Topics. 2018;11:33-8.
19Pyo JY, Lee LE, Park YB, Lee SW. Comparison of the 2022 acr/eular classification criteria for antineutrophil cytoplasmic antibody-associated vasculitis with previous criteria. Yonsei Med J. 2023;64:11-7.
20Terrier B, Darbon R, Durel CA, et al. French recommendations for the management of systemic necrotizing vasculitides (polyarteritis nodosa and anca-associated vasculitides). Orphanet J Rare Dis. 2020;15:351.
21Lv L, Chang DY, Li ZY, Chen M, Hu Z, Zhao MH. Persistent hematuria in patients with antineutrophil cytoplasmic antibody-associated vasculitis during clinical remission: chronic glomerular lesion or low-grade active renal vasculitis? BMC Nephrol. 2017;18:354.
22Benichou N, Charles P, Terrier B, et al. Proteinuria and hematuria after remission induction are associated with outcome in anca-associated vasculitis. Kidney Int. 2023;103:1144-55.
23Rhee RL, Davis JC, Ding L, et al. The utility of urinalysis in determining the risk of renal relapse in anca-associated vasculitis. Clin J Am Soc Nephrol. 2018;13:251-7.
24Odler B, Bruchfeld A, Scott J, et al. Challenges of defining renal response in anca-associated vasculitis: call to action? Clini Kidney J. 2023;16:965-75.
25Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) ANCA Vasculitis Work Group. KDIGO 2024 clinical practice guideline for the management of antineutrophil cytoplasmic antibody (ANCA)-associated vasculitis. Kidney Int. 2024;105:S71-116.
26Yates M, Watts RA, Bajema IM, et al. EULAR/ERA-EDTA recommendations for the management of anca-associated vasculitis. Ann Rheum Dis. 2016;75:1583-94.
27Chung SA, Langford CA, Maz M, et al. 2021 American college of rheumatology/vasculitis foundation guideline for the management of antineutrophil cytoplasmic antibody-associated vasculitis. Arthritis Rheumatol. 2021;73:1366-83.
28Exley AR, Bacon PA, Luqmani RA, et al. Development and initial validation of the vasculitis damage index for the standardized clinical assessment of damage in the systemic vasculitides. Arthritis Rheum. 1997;40:371-80.
29Robson JC, Dawson J, Doll H, et al. Validation of the ANCA-associated vasculitis patient-reported outcomes (AAV-PRO) questionnaire. Ann Rheum Dis. 2018;77:1157-64.
30Terrier B, Charles P, Aumaître O, et al. Anca-associated vasculitides: recommendations of the french vasculitis study group on the use of immunosuppressants and biotherapies for remission induction and maintenance. Presse Med. 2020;49:104031.
31Walsh M, Merkel PA, Peh CA, et al. Plasma exchange and glucocorticoids in severe anca-associated vasculitis. N Engl J Med. 2020;382:622-31.
32Seo P, Specks U, Keogh KA. Efficacy of rituximab in limited wegener’s granulomatosis with refractory granulomatous manifestations. J Rheumatol. 2008;35:2017-23.
33Reeves HM, Winters JL. The mechanisms of action of plasma exchange. Br J Haematol. 2014;164:342-51.
34Nezam D, Porcher R, Grolleau F, et al. Kidney histopathology can predict kidney function in anca-associated vasculitides with acute kidney injury treated with plasma exchanges. J Am Soc Nephrol. 2022;33:628-37.
35Shimizu T, Morita T, Kumanogoh A. The therapeutic efficacy of intravenous immunoglobulin in anti-neutrophilic cytoplasmic antibody-associated vasculitis: a meta-analysis. Rheumatology (Oxford). 2020;59:959-67.
36Wijetilleka S, Jayne DR, Mukhtyar C, et al. Recommendations for the management of secondary hypogammaglobulinaemia due to b cell targeted therapies in autoimmune rheumatic diseases. Rheumatology (Oxford). 2019;58:889-96.
37Hogan SL, Falk RJ, Chin H, Cai J, et al. Predictors of relapse and treatment resistance in antineutrophil cytoplasmic antibody-associated small-vessel vasculitis. Anns Intern Med. 2005;143:621-31.
38Nachman PH, Hogan SL, Jennette JC, Falk RJ. Treatment response and relapse in antineutrophil cytoplasmic autoantibody-associated microscopic polyangiitis and glomerulonephritis. J Am Soc Nephrol. 1996;7:33-9.
39Yamakawa H, Toyoda Y, Baba T, et al. Anti-inflammatory and/or anti-fibrotic treatment of mpo-anca-positive interstitial lung disease: a short review. J Clin Med. 2022;11:3835.
40Flaherty KR, Wells AU, Cottin V, et al. Nintedanib in progressive interstitial lung diseases: data from the whole inbuild trial. Eur Respir J. 2022;59:2004538.
41Raghu G, Remy-Jardin M, Richeldi L, et al. Idiopathic pulmonary fibrosis (an update) and progressive pulmonary fibrosis in adults: an official ats/ers/jrs/alat clinical practice guideline. Am J Respir Crit Care Med. 2022;205:e18-47.
42Global strategy for asthma management and prevention 2024. Available link: https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2024/05/GINA-2024-Strategy-Report-24_05_22_WMS.pdf
43Baççıoğlu A, Bavbek S, Damadoğlu E, et al. Astım tanı ve tedavi rehberi, astımın kronik tedavisi, basamak tedavisi 2022 güncellemesi. Available from: https://www.aid.org.tr/wp-content/uploads/2022/05/Kronik-Tedavide-Basamak-Tedavisi-2021.pdf
44Bettiol A, Urban ML, Dagna L, et al. Mepolizumab for eosinophilic granulomatosis with polyangiitis: a european multicenter observational study. Arthritis Rheumatol. 2022;74:295-306.
45Canzian A, Venhoff N, Urban ML, et al. Use of biologics to treat relapsing and/or refractory eosinophilic granulomatosis with polyangiitis: data from a european collaborative study. Arthritis Rheumatol. 2021;73:498-503.
46Can Bostan O, Duran E, Tuncay G, et al. Sinonasal and respiratory outcomes of eosinophilic granulomatosis with polyangiitis patients receiving 100 mg mepolizumab in real-life clinical practice: 1-year follow up study. J Asthma. 2023;60:931-7.
47Kauffmann M, Bobot M, Robert T, et al. Disease activity and adverse events in patients with anca-associated vasculitides undergoing long-term dialysis. Clin J Am Soc Nephrol. 2021;16:1665-75.
48Pope V, Sivashanmugathas V, Moodley D, Gunaratnam L, Barra L. Outcomes in anca-associated vasculitis patients with end-stage kidney disease on renal replacement therapy-a meta-analysis. Semin Arthritis Rheum. 2023;60:152189.
49Hruskova Z, Stel VS, Jayne D, et al. Characteristics and outcomes of granulomatosis with polyangiitis (wegener) and microscopic polyangiitis requiring renal replacement therapy: results from the european renal association-european dialysis and transplant association registry. Am J Kidney Dis. 2015;66:613-20.
50Hruskova Z, Tesar V, Geetha D. Renal transplantation in antineutrophil cytoplasmic antibody-associated vasculitis: current perspectives. Kidney Blood Press Res. 2020;45:157-65.
51Sachez-Alamo B, Moi L, Bajema I, et al. Long-term outcome of kidney function in patients with anca-associated vasculitis. Nephrol Dial Transplant. 2024;39:1483-93.
52Kronbichler A, Kerschbaum J, Gopaluni S, et al. Trimethoprim-sulfamethoxazole prophylaxis prevents severe/life-threatening infections following rituximab in antineutrophil cytoplasm antibody-associated vasculitis. Ann Rheum Dis. 2018;77:1440-7.
53Furer V, Rondaan C, Heijstek MW, et al. 2019 update of eular recommendations for vaccination in adult patients with autoimmune inflammatory rheumatic diseases. Ann Rheum Dis. 2020;79:39-52.
54Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (EKMUD). Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024 [Internet]. Ankara: EKMUD; 2024 [cited 2026 Feb 10]. Available from: https://www.ekmud.org.tr/files/uploads/files/eriskin-bagisiklama-rehberi-2024.pdf
55Robson J, Doll H, Suppiah R, et al. Damage in the anca-associated vasculitides: long-term data from the european vasculitis study group (euvas) therapeutic trials. Ann Rheum Dis. 2015;74:177-84.
56Heffernan MP, Saag KG, Robinson JK, Callen JP. Prevention of osteoporosis associated with chronic glucocorticoid therapy. JAMA. 2006;295:1300-3.
57Daher A, Sauvetre G, Girszyn N, et al. Granulomatosis with polyangiitis and pregnancy: a case report and review of the literature. Obstet Med. 2020;13:76-82.
58Pecher AC, Henes M, Henes JC. Optimal management of anca-associated vasculitis before and during pregnancy: current perspectives. Arch Gynecol Obstet. 2023;308:379-85.
59Kohanski MA, Reh DD. Chapter 11: granulomatous diseases and chronic sinusitis. Am J Rhinol Allergy. 2013;27:39-41.